Trong điều trị bệnh đường thở mạn tính, khoảng cách giữa đơn thuốc và thực tế thường rất lớn.
Vì sao thuốc duy trì hay bị bỏ
- Không cho cảm giác dễ chịu ngay
- Thấy khoẻ nên nghĩ không cần
- Phải dùng hằng ngày rất lâu
- Không thấy hậu quả ngay khi bỏ
- Khác hẳn với thuốc cắt cơn
Thuốc cắt cơn cho cảm giác hiệu quả ngay nên người bệnh tin nó hơn thuốc duy trì.
Hậu quả của việc bỏ thuốc
- Viêm nền quay lại dần
- Triệu chứng tái phát
- Tăng nguy cơ đợt cấp
- Chức năng phổi suy giảm nhanh hơn
- Hậu quả xuất hiện chậm nên khó liên hệ
Người bệnh thường không nối được việc bỏ thuốc tháng trước với đợt cấp tháng này.
Những rào cản thường gặp
- Hay quên
- Lo ngại về tác dụng phụ
- Không hiểu vì sao phải dùng lâu dài
- Chi phí
- Kỹ thuật dùng phức tạp
- Ngại dùng thuốc trước mặt người khác
Mỗi rào cản có cách xử lý riêng nên việc xác định đúng rào cản là bước đầu.
Khi nguyên nhân là hay quên
- Gắn vào thói quen cố định
- Để thuốc cạnh bàn chải đánh răng
- Đặt báo thức hằng ngày
- Dùng ứng dụng nhắc nhở
- Đánh dấu vào lịch sau mỗi lần dùng
- Nhờ người nhà nhắc
Gắn vào một việc đã thành thói quen hiệu quả hơn nhiều so với cố nhớ.
Khi nguyên nhân là lo ngại tác dụng phụ
- Nói thẳng với bác sĩ
- Hỏi rõ nguy cơ thật sự
- Hỏi cách giảm tác dụng phụ
- Súc miệng sau khi dùng
- Dùng buồng đệm
- Có thể điều chỉnh liều hoặc đổi thuốc
Phần lớn tác dụng phụ tại miệng họng giảm rõ khi dùng buồng đệm và súc miệng.
Khi nguyên nhân là không hiểu
- Hỏi bác sĩ giải thích lại
- Hỏi thuốc này làm gì
- Hỏi điều gì xảy ra nếu ngừng
- Hỏi dùng trong bao lâu
- Hiểu rõ giúp tuân thủ tốt hơn nhiều
Người hiểu vì sao mình dùng thuốc thường duy trì tốt hơn hẳn người chỉ làm theo.
Khi nguyên nhân là chi phí
- Nói thẳng với bác sĩ
- Hỏi về các lựa chọn khác
- Hỏi về hỗ trợ bảo hiểm
- Không tự giảm liều để tiết kiệm
- Bỏ thuốc rồi nhập viện còn tốn hơn nhiều
Tự giảm liều để kéo dài hộp thuốc thường dẫn tới đợt cấp và chi phí lớn hơn.
Khi nguyên nhân là kỹ thuật
- Đề nghị được hướng dẫn lại
- Cân nhắc đổi loại dụng cụ dễ dùng hơn
- Dùng buồng đệm
- Thực hành trước mặt nhân viên y tế
- Kiểm tra lại định kỳ
Dụng cụ quá khó dùng khiến người bệnh dần né tránh việc dùng thuốc.
Nói thật với bác sĩ
- Bác sĩ cần biết mức tuân thủ thật
- Không phải để phán xét
- Ảnh hưởng tới quyết định điều trị
- Nếu giấu thì có thể bị tăng thuốc không cần thiết
- Nói thật giúp tìm đúng giải pháp
Nói rằng mình chỉ dùng được ba ngày mỗi tuần hữu ích hơn nhiều so với nói cho vừa lòng.
Đơn giản hoá phác đồ
- Càng ít loại càng dễ nhớ
- Càng ít lần dùng trong ngày càng tốt
- Hỏi xem có thể gộp thuốc không
- Dùng cùng một kiểu dụng cụ
- Bác sĩ có thể điều chỉnh để dễ dùng hơn
Phác đồ đơn giản mà người bệnh dùng được tốt hơn phác đồ hoàn hảo mà họ bỏ.
Theo dõi việc dùng thuốc
- Đánh dấu vào lịch
- Dùng bộ đếm liều trên dụng cụ
- Đếm số hộp dùng trong năm
- Ghi lại những ngày bỏ
- Mang thông tin khi tái khám
Số hộp thuốc duy trì dùng trong một năm cho biết khá chính xác mức tuân thủ.
Khi đi xa hoặc thay đổi lịch sinh hoạt
- Mang đủ thuốc và dư vài ngày
- Đặt báo thức theo múi giờ mới
- Để thuốc trong hành lý xách tay
- Mang theo đơn thuốc
- Chuẩn bị trước khi đi
Những ngày đi xa là lúc việc dùng thuốc dễ bị gián đoạn nhất.
Vai trò của người nhà
- Nhắc nhẹ nhàng thay vì trách móc
- Hiểu vì sao thuốc quan trọng
- Giúp theo dõi số thuốc còn lại
- Cùng đi tái khám
- Không tự khuyên bỏ thuốc
Lời khuyên bỏ thuốc từ người quen là nguyên nhân khiến nhiều người ngừng điều trị.
Về những lời mách bảo
- Nhiều người nghe mách rồi bỏ thuốc
- Không có sản phẩm nào thay thế được
- Hỏi bác sĩ trước khi thử bất cứ điều gì
- Không ngừng thuốc để thử cách khác
- Cảnh giác với lời hứa chữa khỏi
Thử cách khác trong khi vẫn duy trì thuốc an toàn hơn nhiều so với ngừng để thử.
Cách nghĩ thực tế
- Thấy khoẻ là do thuốc đang có tác dụng
- Xác định đúng rào cản của mình
- Gắn thuốc vào thói quen cố định
- Nói thật mức tuân thủ với bác sĩ
- Phác đồ đơn giản thì dễ duy trì hơn
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi thay đổi về thuốc cần do bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều người bỏ thuốc duy trì?
Vì thuốc duy trì không cho cảm giác dễ chịu ngay như thuốc cắt cơn, và khi thấy khoẻ thì người bệnh nghĩ mình không cần nữa.
Quên thuốc thường xuyên thì làm sao?
Gắn việc dùng thuốc vào một thói quen cố định như đánh răng, đặt thuốc ở nơi nhìn thấy và dùng báo thức là những cách được nhiều người thấy hiệu quả.
Lo ngại về tác dụng phụ thì nên làm gì?
Nên nói thẳng với bác sĩ thay vì tự ngừng. Nhiều lo ngại có thể được giải thích hoặc xử lý bằng cách điều chỉnh, và bỏ thuốc lại gây rủi ro lớn hơn.
Có nên nói thật là mình hay quên không?
Nên. Bác sĩ cần biết mức tuân thủ thật để đánh giá đúng, nếu không thì có thể tăng thuốc trong khi vấn đề nằm ở chỗ khác.