Thở oxy tại nhà là gì và ai cần

Oxy tại nhà là một điều trị y tế thật sự, không phải thiết bị tiện ích mua về cho yên tâm.

Khó thở và thiếu oxy là hai chuyện

• Khó thở là cảm giác chủ quan
• Thiếu oxy là con số đo được trong máu
• Nhiều người khó thở mà oxy vẫn bình thường
• Có người thiếu oxy mà không thấy khó thở rõ
• Hai thứ không đi cùng nhau một cách chắc chắn

Đây là điểm bị hiểu nhầm nhiều nhất về oxy tại nhà.

Oxy tại nhà dùng để làm gì

• Đưa nồng độ oxy máu về mức an toàn
• Giảm gánh nặng lên tim
• Bảo vệ các cơ quan khỏi thiếu oxy kéo dài
• Cải thiện khả năng vận động ở người phù hợp
• Không phải để làm hết cảm giác khó thở

Mục tiêu là bảo vệ cơ thể khỏi hậu quả của thiếu oxy kéo dài.

Ai có thể được chỉ định

• Người có nồng độ oxy máu thấp kéo dài
• Đã được đo ở trạng thái ổn định
• Thường phải đo lặp lại nhiều lần
• Một số bệnh phổi mạn tính giai đoạn nặng
• Một số bệnh tim phổi
• Bác sĩ quyết định dựa trên kết quả đo

Đo một lần lúc đang mệt không đủ căn cứ để chỉ định điều trị dài hạn.

Vì sao phải đo lúc ổn định

• Trong đợt cấp nồng độ oxy tạm thấp
• Sau đợt cấp có thể hồi lại
• Đo sớm quá dẫn tới chỉ định không cần thiết
• Thường đo lại sau vài tuần ổn định
• Kết quả khi đó mới phản ánh đúng

Nhiều người được cho thở oxy khi ra viện rồi đo lại thì không còn cần nữa.

Các hình thức oxy tại nhà

• Máy tạo oxy chạy điện
• Bình oxy nén
• Oxy lỏng ở một số nơi
• Thiết bị di động cho người đi lại nhiều
• Bác sĩ và cơ sở cung cấp tư vấn loại phù hợp

Lựa chọn thiết bị phụ thuộc vào nhu cầu di chuyển và điều kiện ở nhà.

Về máy tạo oxy

• Lấy khí từ không khí trong phòng
• Cần nguồn điện liên tục
• Không cần thay bình
• Có tiếng ồn khi chạy
• Cần chỗ thông thoáng để đặt
• Cần bảo trì và thay lọc

Máy đặt sát tường hoặc trong góc kín sẽ không hút được đủ không khí.

Về bình oxy

• Không phụ thuộc điện
• Dùng được khi di chuyển
• Có hạn dùng theo lượng khí
• Cần kế hoạch thay bình
• Yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt

Bình oxy thường dùng làm phương án dự phòng khi mất điện.

Liều oxy là có thật

• Bác sĩ chỉ định mức lưu lượng cụ thể
• Có thể khác nhau khi nghỉ, khi vận động, khi ngủ
• Không tự ý tăng khi thấy khó thở
• Không tự ý giảm khi thấy khoẻ
• Thay đổi phải hỏi bác sĩ

Tự vặn tăng lưu lượng khi thấy khó thở là việc có thể gây hại ở một số người bệnh.

Vì sao không tự tăng liều

• Một số người bệnh phổi mạn tính nhạy cảm với oxy liều cao
• Có thể ảnh hưởng tới nhịp thở
• Dẫn tới ứ khí trong máu
• Nguy hiểm mà không thấy ngay
• Đây là lý do oxy cần chỉ định

Cảm giác dễ chịu hơn không phải bằng chứng rằng việc tăng liều là an toàn.

Thời lượng dùng trong ngày

• Bác sĩ chỉ định số giờ cụ thể
• Với một số chỉ định cần dùng nhiều giờ mỗi ngày
• Dùng ít hơn chỉ định thì giảm lợi ích
• Bao gồm cả lúc ngủ nếu được chỉ định
• Nên trao đổi nếu khó tuân thủ

Nói thật với bác sĩ về số giờ thực tế dùng được quan trọng hơn là báo con số đẹp.

Đo nồng độ oxy tại nhà

• Thiết bị kẹp đầu ngón tay khá phổ biến
• Kết quả bị ảnh hưởng bởi tay lạnh, sơn móng, cử động
• Là số tham khảo, không thay được đánh giá lâm sàng
• Không tự điều chỉnh liều theo con số này
• Hỏi bác sĩ về mức cần chú ý

Con số trên máy kẹp ngón tay dễ sai nếu điều kiện đo không tốt.

Những hiểu lầm thường gặp

• Oxy không gây nghiện
• Oxy không phải để làm hết khó thở
• Thở oxy không thay được thuốc điều trị
• Không phải cứ bệnh phổi nặng là cần oxy
• Không nên tự mua máy về dùng

Mua máy về dùng khi không có chỉ định vừa tốn tiền vừa có thể gây hại.

Theo dõi khi đã dùng

• Tái khám theo lịch
• Đo lại để đánh giá còn cần không
• Điều chỉnh liều theo tình trạng
• Báo bác sĩ nếu triệu chứng thay đổi
• Nhu cầu có thể thay đổi theo thời gian

Chỉ định oxy không phải quyết định một lần rồi giữ mãi.

Điều đáng nhớ nhất

• Oxy là thuốc, có chỉ định và liều
• Dựa trên số đo chứ không dựa trên cảm giác
• Không tự tăng giảm
• Không thay được điều trị khác
• Vẫn cần vận động và dùng thuốc đều

Thở oxy hỗ trợ phần thiếu hụt chứ không thay thế phần điều trị còn lại.

Cách nghĩ thực tế

• Khó thở không đồng nghĩa với thiếu oxy
• Chỉ định dựa trên đo lúc ổn định
• Liều do bác sĩ đặt, không tự đổi
• Không phải thiết bị tự mua về dùng
• Cần theo dõi và đánh giá lại

Nội dung này mang tính thông tin chung; chỉ định oxy phải do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp