Phục hồi chức năng hô hấp là gì

Phục hồi chức năng hô hấp là một trong số ít can thiệp cho kết quả rõ rệt ở người bệnh đường thở mạn tính.

Hiểu đúng tên gọi

• Không phải chỉ là vỗ rung long đờm
• Không phải một kỹ thuật đơn lẻ
• Là một chương trình nhiều thành phần
• Có giám sát của nhân viên y tế
• Kéo dài nhiều tuần

Phần lớn thời lượng chương trình thực chất là tập luyện thể lực có hướng dẫn.

Những thành phần thường có

• Tập sức bền cho chân và toàn thân
• Tập sức mạnh cơ
• Hướng dẫn kỹ thuật thở
• Giáo dục về bệnh và thuốc
• Tư vấn dinh dưỡng
• Hỗ trợ tâm lý
• Hướng dẫn tiết kiệm năng lượng trong sinh hoạt

Mỗi thành phần đóng góp một phần, và tác dụng đến từ việc gộp chúng lại.

Vì sao tập lại giúp được

• Cơ bắp khoẻ hơn thì cần ít oxy hơn cho cùng việc
• Tim mạch thích nghi tốt hơn
• Hiệu quả vận động tăng lên
• Giảm vòng xoáy lười vận động
• Tự tin hơn khi hoạt động

Cải thiện đến từ phần cơ thể ngoài phổi chứ không phải từ chính lá phổi.

Vòng xoáy cần phá vỡ

• Khó thở khi vận động
• Tránh vận động vì sợ khó thở
• Cơ bắp yếu đi
• Việc cũ trở nên khó hơn
• Càng tránh vận động hơn
• Vòng xoáy ngày càng thắt lại

Người bệnh thường đi vào vòng xoáy này mà không nhận ra mình đang đi.

Ai có thể phù hợp

• Người có bệnh đường thở mạn tính
• Khó thở ảnh hưởng tới sinh hoạt
• Sau đợt cấp phải nhập viện
• Giảm khả năng vận động
• Bác sĩ đánh giá và chỉ định

Người vừa qua đợt cấp là nhóm hưởng lợi rõ, dù thường bị bỏ sót nhất.

Đánh giá trước khi bắt đầu

• Khám tổng quát và xem bệnh kèm
• Đo chức năng hô hấp
• Đánh giá khả năng vận động
• Đo mức độ khó thở
• Đặt mục tiêu cá nhân
• Dựa vào đó thiết kế bài tập

Kết quả đánh giá đầu vào cũng là mốc để so sánh khi kết thúc chương trình.

Bài tập sức bền

• Đi bộ trên máy hoặc ngoài trời
• Đạp xe tại chỗ
• Tăng dần thời lượng và cường độ
• Theo dõi trong lúc tập
• Điều chỉnh theo phản ứng từng người

Cường độ được nâng dần chứ không bắt đầu ở mức khiến người tập sợ.

Bài tập sức mạnh

• Tập cơ chân là ưu tiên
• Tập cơ tay và vai
• Dùng tạ nhẹ hoặc dây kháng lực
• Giúp việc sinh hoạt hàng ngày dễ hơn
• Kết hợp với tập sức bền

Cơ chân khoẻ giúp leo cầu thang và đứng dậy dễ hơn thấy rõ trong sinh hoạt.

Phần giáo dục

• Hiểu về bệnh của mình
• Dùng thuốc hít đúng kỹ thuật
• Nhận ra dấu hiệu đợt cấp
• Biết khi nào cần đi khám
• Kế hoạch hành động cá nhân
• Cai thuốc nếu còn hút

Nhiều người phát hiện mình dùng sai thuốc hít suốt nhiều năm chính ở phần này.

Về dinh dưỡng

• Cả sụt cân lẫn thừa cân đều ảnh hưởng
• Sụt cân làm mất khối cơ
• Thừa cân làm tăng gánh nặng khi vận động
• Ăn bữa nhỏ nếu ăn no gây khó thở
• Tư vấn theo từng người

Người khó thở thường ăn ít đi vì ăn no làm nặng ngực, rồi dần mất khối cơ.

Phần tâm lý

• Lo âu và trầm cảm khá thường gặp
• Lo sợ làm khó thở nặng thêm
• Tập trong nhóm giúp bớt cô lập
• Thấy người khác cùng hoàn cảnh
• Có thể cần hỗ trợ chuyên biệt

Gặp những người cùng tình trạng thường có tác dụng mà một buổi tư vấn khó thay được.

Kỳ vọng hợp lý

• Chức năng phổi thường không thay đổi nhiều
• Khả năng vận động cải thiện rõ
• Cảm giác khó thở giảm
• Chất lượng sống tốt lên
• Có thể giảm số lần nhập viện
• Không phải phép màu nhưng là thay đổi thật

Con số đo chức năng phổi không đổi mà người bệnh vẫn đi được xa hơn là chuyện bình thường.

Khi nào thấy thay đổi

• Vài tuần đầu thường đã thấy khác
• Cải thiện tiếp tục trong suốt chương trình
• Một số người tiến chậm hơn
• So với chính mình lúc bắt đầu
• Không so với người tập cùng

So mình với người tập cùng nhóm thường chỉ làm nản lòng vì xuất phát điểm khác nhau.

Duy trì sau khi kết thúc

• Lợi ích giảm dần nếu ngừng tập
• Cần kế hoạch duy trì từ trước khi kết thúc
• Tập tại nhà theo hướng dẫn
• Đi bộ đều đặn
• Tham gia nhóm nếu có
• Có thể tập lại chương trình về sau

Phần khó nhất của cả chương trình thường nằm ở những tháng sau khi nó kết thúc.

Nếu không có chương trình gần nhà

• Hỏi bác sĩ về bài tập tại nhà
• Bắt đầu từ đi bộ đều đặn
• Tăng dần từng chút
• Ghi lại để thấy tiến bộ
• Không thay thế được chương trình có giám sát nhưng còn hơn không tập

Tập tại nhà cần được bác sĩ hướng dẫn mức khởi đầu an toàn cho từng người.

Cách nghĩ thực tế

• Đây là chương trình nhiều thành phần chứ không phải một kỹ thuật
• Cải thiện đến từ cơ thể ngoài phổi
• Hưởng lợi rõ nhất là người khó thở khi vận động
• Duy trì sau chương trình là phần quyết định
• So với chính mình lúc bắt đầu

Nội dung này mang tính thông tin chung; việc tham gia chương trình cần bác sĩ chỉ định.

Câu hỏi thường gặp