Nhận biết đợt cấp từ sớm

Trong bệnh đường thở mạn tính, phần lớn khác biệt giữa một đợt cấp nhẹ và một lần nhập viện nằm ở thời điểm hành động.

Biết rõ mức nền của mình

• Thường ngày đi được bao xa
• Ho và khạc đờm ở mức nào
• Đờm màu gì và bao nhiêu
• Dùng thuốc cắt cơn mấy lần trong tuần
• Ngủ có bị gián đoạn không

Không biết mức nền thì không thể nhận ra khi nào mình đang xấu đi.

Ba dấu hiệu chính của đợt cấp

• Khó thở tăng hơn thường lệ
• Đờm nhiều hơn
• Đờm đổi màu hoặc đặc hơn
• Có một hoặc nhiều dấu hiệu
• Càng nhiều dấu hiệu càng đáng chú ý

Ba dấu hiệu này được dùng trong nhiều hướng dẫn để đánh giá đợt cấp.

Những dấu hiệu đi kèm

• Ho tăng
• Khò khè nhiều hơn
• Nặng ngực
• Mệt hơn khi làm việc quen thuộc
• Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn
• Ngủ kém vì triệu chứng

Số lần dùng thuốc cắt cơn tăng lên thường là dấu hiệu sớm nhất.

Những thay đổi tinh tế hơn

• Ăn kém hơn
• Ngại ra khỏi nhà
• Phải nghỉ nhiều lần hơn khi đi lại
• Nói ngắn câu hơn
• Người nhà nhận ra trước

Người sống cùng đôi khi nhận ra sự thay đổi trước chính người bệnh.

Theo dõi hằng ngày

• Ghi mức khó thở theo thang đơn giản
• Ghi màu và lượng đờm
• Ghi số lần dùng thuốc cắt cơn
• Ghi quãng đường đi được
• Đo lưu lượng đỉnh nếu được hướng dẫn
• Chỉ mất vài phút mỗi ngày

Ghi chép đơn giản trong vài tháng cho thấy rõ mức nền và các lần dao động.

Về lưu lượng đỉnh

• Đo tại nhà bằng dụng cụ nhỏ
• So với trị số tốt nhất của chính mình
• Giảm nhiều là dấu hiệu khách quan
• Đo vào các thời điểm cố định
• Ghi lại để thấy xu hướng

Trị số khách quan hữu ích khi cảm giác chủ quan chưa rõ ràng.

Những nguyên nhân thường khởi phát

• Nhiễm trùng đường hô hấp
• Ô nhiễm không khí
• Thay đổi thời tiết
• Tiếp xúc yếu tố kích phát
• Bỏ thuốc duy trì
• Đôi khi không rõ nguyên nhân

Nhiều đợt cấp bắt đầu vài ngày sau khi có người trong nhà bị cảm.

Vì sao hành động sớm quan trọng

• Đợt cấp diễn tiến theo thời gian
• Can thiệp sớm dễ kiểm soát hơn
• Giảm nguy cơ phải nhập viện
• Hồi phục nhanh hơn
• Ít ảnh hưởng tới chức năng phổi hơn

Chờ xem ngày mai có đỡ không là quyết định làm nhiều đợt cấp trở nặng.

Kế hoạch hành động

• Được bác sĩ viết ra trước
• Ghi rõ dấu hiệu nào là báo động
• Ghi rõ làm gì ở từng mức
• Ghi khi nào liên hệ y tế
• Ghi khi nào gọi cấp cứu
• Dán ở nơi dễ thấy

Có kế hoạch viết sẵn giúp quyết định đúng vào lúc đang khó thở và khó suy nghĩ.

Thuốc dự phòng tại nhà

• Một số người được kê để dùng khi cần
• Chỉ dùng theo đúng hướng dẫn
• Không tự dùng khi chưa được kê
• Báo y tế sau khi đã dùng
• Kiểm tra hạn dùng định kỳ

Thuốc dự phòng chỉ an toàn khi đi kèm hướng dẫn cụ thể về thời điểm dùng.

Những việc nên làm khi mới chớm

• Thực hiện theo kế hoạch hành động
• Nghỉ ngơi nhưng không nằm suốt
• Uống đủ nước
• Tránh khói và ô nhiễm
• Theo dõi sát hơn
• Báo người nhà biết

Cho người nhà biết mình đang chớm đợt cấp giúp họ chú ý nếu tình hình xấu đi.

Những việc không nên làm

• Tự dùng kháng sinh còn thừa
• Tự tăng liều thuốc không theo hướng dẫn
• Tiếp tục làm việc nặng
• Bỏ qua vì nghĩ sẽ tự đỡ
• Hút thuốc

Kháng sinh còn thừa từ đợt trước thường không đúng loại và không đủ liệu trình.

Khi nào liên hệ y tế

• Triệu chứng không đỡ sau khi làm theo kế hoạch
• Triệu chứng nặng lên nhanh
• Sốt
• Đờm có máu
• Phù chân mới xuất hiện
• Không chắc phải làm gì

Không chắc phải làm gì tự nó đã là lý do chính đáng để liên hệ y tế.

Khi nào gọi cấp cứu

• Không nói được trọn câu
• Môi hoặc đầu chi tím
• Lơ mơ hoặc lú lẫn
• Đau ngực
• Thuốc cắt cơn không có tác dụng
• Kiệt sức không thở nổi

Lú lẫn ở người bệnh phổi có thể là dấu hiệu ứ khí carbonic và cần xử trí ngay.

Cách nghĩ thực tế

• Biết mức nền mới nhận ra thay đổi
• Ba dấu hiệu chính là khó thở, lượng đờm và màu đờm
• Hành động sớm theo kế hoạch
• Không tự dùng kháng sinh cũ
• Không chắc thì liên hệ y tế

Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch hành động cụ thể do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp