Long đờm và làm sạch đường thở

Đường thở luôn tiết dịch để bắt bụi và vi sinh vật; vấn đề chỉ xuất hiện khi dịch đó không ra được.

Cơ chế làm sạch bình thường

• Lớp dịch mỏng phủ đường thở
• Lông chuyển đẩy dịch lên trên
• Dịch tới họng rồi được nuốt xuống
• Ho là cơ chế dự phòng
• Diễn ra liên tục mà ta không biết

Hệ thống này chạy suốt ngày đêm mà người khoẻ không hề nhận ra.

Khi cơ chế này hỏng

• Khói thuốc làm hỏng lông chuyển
• Bệnh mạn tính làm tăng tiết dịch
• Dịch đặc hơn và khó đẩy
• Cơ hô hấp yếu làm ho kém hiệu quả
• Đờm ứ lại trong đường thở

Khói thuốc tấn công đúng vào cơ chế tự làm sạch của phổi.

Hậu quả của ứ đọng

• Hẹp đường thở
• Khó thở tăng
• Vi khuẩn dễ phát triển
• Nhiễm trùng lặp lại
• Mỗi đợt nhiễm trùng lại làm tổn thương thêm

Vòng đờm ứ và nhiễm trùng lặp lại là thứ cần cắt sớm.

Ho có kiểm soát

• Ngồi thẳng, hơi cúi ra trước
• Hít vào vừa phải bằng mũi
• Nín một nhịp ngắn
• Ho hai ba tiếng ngắn
• Nghỉ và thở bình thường vài nhịp
• Lặp lại nếu cần

Ho tràng dài không kiểm soát tốn sức mà thường không đưa được đờm ra.

Kỹ thuật thở ra mạnh

• Hít vào vừa phải
• Thở ra mạnh qua miệng mở, như làm mờ gương
• Không đóng thanh môn như khi ho
• Lặp lại vài lần
• Xen với thở bình thường
• Ít mệt hơn ho

Kỹ thuật này thường đưa đờm lên cao đủ để một tiếng ho nhẹ là ra.

Chu kỳ thở có kiểm soát

• Vài nhịp thở nhẹ nhàng thư giãn
• Vài nhịp hít sâu vừa phải
• Rồi thở ra mạnh
• Quay lại thở thư giãn
• Lặp chu kỳ
• Nên được hướng dẫn trực tiếp

Xen kẽ các pha giúp không bị mệt dồn như khi ho liên tục.

Dẫn lưu theo tư thế

• Dùng trọng lực đưa đờm về đường thở lớn
• Tư thế tuỳ vùng phổi cần dẫn lưu
• Cần được hướng dẫn tư thế phù hợp
• Không phải ai cũng làm được
• Người trào ngược hoặc bệnh tim cần thận trọng

Tư thế dốc đầu không phù hợp với mọi người nên phải hỏi trước khi tự làm.

Uống đủ nước

• Giúp dịch tiết bớt đặc
• Dễ tống ra hơn
• Uống rải trong ngày
• Người bệnh tim hoặc thận cần hỏi bác sĩ
• Không cần uống quá nhiều

Đây là biện pháp đơn giản nhất và thường bị coi nhẹ nhất.

Vận động cũng giúp làm sạch

• Đi bộ làm thở sâu hơn
• Rung động khi vận động giúp đờm di chuyển
• Nằm lâu làm đờm ứ đọng
• Đổi tư thế thường xuyên nếu phải nằm
• Ngồi dậy tốt hơn nằm

Nằm một chỗ lâu ngày là điều kiện lý tưởng cho đờm ứ đọng.

Thiết bị hỗ trợ

• Có loại tạo rung trong đường thở khi thở ra
• Có loại tạo áp lực dương
• Cần được hướng dẫn cách dùng
• Vệ sinh thiết bị theo hướng dẫn
• Không phải ai cũng cần

Thiết bị chỉ giúp được nếu dùng đúng cách và vệ sinh đều.

Về thuốc long đờm

• Không phải ai cũng cần
• Hiệu quả khác nhau tuỳ tình trạng
• Phải do bác sĩ chỉ định
• Không thay thế kỹ thuật làm sạch
• Không tự dùng kéo dài

Thuốc hỗ trợ chứ không làm thay việc đưa đờm ra khỏi đường thở.

Về xông hơi nước

• Một số người thấy dễ chịu
• Không phải biện pháp cho mọi người
• Nước quá nóng có nguy cơ bỏng
• Hơi nước dày có thể làm khó thở tăng ở người nhạy cảm
• Hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh đường thở

Xông hơi là biện pháp dân gian quen thuộc nhưng không trung tính với mọi người bệnh.

Vệ sinh dụng cụ và môi trường

• Rửa tay trước và sau khi làm
• Khạc đờm vào khăn giấy rồi bỏ ngay
• Không khạc bừa ra môi trường
• Vệ sinh thiết bị hỗ trợ theo hướng dẫn
• Thiết bị bẩn thành nguồn nhiễm trùng

Thiết bị hỗ trợ không được vệ sinh đúng cách quay lại gây chính cái bệnh nó đang giúp phòng.

Khi có người nhà cần hỗ trợ

• Người nhà nên được hướng dẫn cách giúp
• Không tự vỗ lưng theo kinh nghiệm truyền miệng
• Vỗ sai vị trí hoặc quá mạnh có thể gây hại
• Nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp
• Hỏi lại khi không chắc

Vỗ rung là kỹ thuật có chỉ định và cách làm cụ thể chứ không phải việc ai cũng làm được.

Thời điểm nên làm

• Buổi sáng khi đờm tích qua đêm
• Trước bữa ăn thay vì sau
• Trước khi đi ngủ
• Sau khi dùng thuốc giãn phế quản nếu được chỉ định
• Đều đặn hàng ngày nếu bác sĩ hướng dẫn

Làm ngay sau bữa ăn dễ gây buồn nôn nên thường được tránh.

Khi nào phải đi khám

• Đờm đổi màu rõ rệt
• Lượng đờm tăng nhiều
• Có máu trong đờm
• Sốt kèm theo
• Khó thở nặng hơn thường ngày
• Kỹ thuật không còn đưa đờm ra được

Thay đổi so với mức nền thường ngày của chính mình là tín hiệu đáng chú ý nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Ho hiệu quả hơn là ho nhiều
• Thở ra mạnh ít mệt hơn ho
• Uống đủ nước và vận động đều giúp
• Làm đều đặn hơn là làm dồn
• Thay đổi so với mức nền là tín hiệu cần khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; kỹ thuật cụ thể nên được nhân viên y tế hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp