Người nhà thường học cách chăm sóc bằng cách vấp phải từng tình huống, không ai dạy trước.
Những gì người nhà nên biết
- Thuốc nào dùng hàng ngày, thuốc nào cắt cơn
- Cách dùng thiết bị trong nhà
- Dấu hiệu bệnh đang xấu đi
- Nội dung kế hoạch hành động
- Số điện thoại cần gọi
- Khi nào phải gọi cấp cứu
Biết trước những điều này giúp phản ứng đúng vào lúc không kịp suy nghĩ.
Đi khám cùng
- Nghe được cùng thông tin
- Ghi lại hướng dẫn
- Hỏi những điều người bệnh quên hỏi
- Hiểu kế hoạch điều trị
- Nhưng để người bệnh nói phần của họ
Nói thay người bệnh trong phòng khám dễ làm bác sĩ nghe thiếu thông tin quan trọng.
Giúp tới mức nào là vừa
- Giúp việc thật sự không làm được
- Để họ tự làm việc còn làm được
- Làm thay hết làm mất thể lực
- Cũng làm mất cảm giác tự chủ
- Hỏi họ muốn được giúp gì
Thương mà làm thay hết là cách vô tình đẩy người bệnh xuống nhanh hơn.
Về việc nhắc thuốc
- Nhắc là hữu ích
- Thoả thuận trước cách nhắc
- Tránh kiểm soát quá mức
- Dùng hộp chia thuốc hoặc báo thức
- Không biến việc uống thuốc thành xung đột
Nhắc thuốc theo cách đã thoả thuận trước ít gây khó chịu hơn nhiều.
Hỗ trợ việc vận động
- Khuyến khích thay vì ép
- Đi bộ cùng nếu được
- Đi theo tốc độ của họ
- Ghi nhận tiến bộ nhỏ
- Không so sánh với người khác
- Chấp nhận có ngày không tập được
Đi cùng và đi chậm lại có giá trị hơn mọi lời động viên.
Môi trường trong nhà
- Không khói thuốc
- Giảm mùi mạnh và hoá chất
- Giữ phòng ngủ sạch dị nguyên
- Thông gió hợp lý
- Dọn lối đi tránh vấp ngã
- Cả nhà cùng thực hiện
Thay đổi môi trường là việc người nhà làm được mà thuốc không làm thay được.
Khi có tình huống khẩn
- Giữ bình tĩnh vì lo sợ lây rất nhanh
- Giúp họ vào tư thế dễ thở
- Lấy thuốc cắt cơn
- Làm theo kế hoạch hành động
- Gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nặng
- Nói giọng chậm và rõ
Người chăm sóc hoảng loạn làm cơn khó thở nặng thêm chứ không giúp được gì.
Chuẩn bị sẵn cho lúc cần
- Danh sách thuốc đang dùng
- Tóm tắt bệnh sử
- Số điện thoại bác sĩ và nhà cung cấp thiết bị
- Túi đồ sẵn phòng phải nhập viện
- Để ở nơi ai cũng biết
Một tờ giấy chuẩn bị sẵn tiết kiệm rất nhiều thời gian ở phòng cấp cứu.
Về giao tiếp
- Người khó thở nói câu ngắn
- Cho họ thời gian trả lời
- Đừng nói thay khi chưa cần
- Hỏi câu có thể trả lời ngắn khi họ mệt
- Kiên nhẫn với nhịp nói chậm
Sốt ruột nói thay khiến người bệnh dần ngại mở lời.
Phần tinh thần của người bệnh
- Lo âu và trầm cảm khá thường gặp
- Lắng nghe không cần giải quyết ngay
- Đừng gạt đi bằng lời động viên sáo
- Khuyến khích nói với bác sĩ
- Giữ họ kết nối với người khác
Được lắng nghe thật sự đôi khi có giá trị hơn mọi lời khuyên.
Kiệt sức của người chăm sóc
- Mệt mỏi kéo dài
- Mất ngủ
- Dễ cáu
- Cảm giác tội lỗi
- Bỏ bê sức khoẻ bản thân
- Đây là vấn đề thật và phổ biến
Người chăm sóc kiệt sức thì chất lượng chăm sóc giảm theo, đó là chuyện thực tế.
Giữ sức cho chính mình
- Chia việc với người khác trong nhà
- Giữ thời gian riêng dù ngắn
- Duy trì khám sức khoẻ của mình
- Ngủ đủ khi có thể
- Chấp nhận mình không làm được tất cả
- Nói với bác sĩ nếu quá tải kéo dài
Giữ sức cho mình là một phần của việc chăm sóc chứ không phải ích kỷ.
Khi phải đưa đi viện
- Mang theo danh sách thuốc
- Mang tóm tắt bệnh sử
- Mang thiết bị đang dùng nếu được hướng dẫn
- Ghi lại tên bác sĩ điều trị thường ngày
- Báo rõ triệu chứng thay đổi từ khi nào
- Không bỏ sót thuốc đang dùng
Mốc thời gian triệu chứng bắt đầu thay đổi là thông tin bác sĩ cấp cứu cần nhất.
Sau khi ra viện
- Xem lại thuốc có thay đổi gì không
- Đặt lịch tái khám sớm
- Bắt đầu lại vận động từ mức thấp
- Theo dõi sát hơn trong vài tuần đầu
- Giai đoạn này dễ tái phát
Những tuần ngay sau khi ra viện là giai đoạn cần chú ý nhất chứ không phải lúc thả lỏng.
Tìm hỗ trợ bên ngoài
- Nhóm hỗ trợ người chăm sóc
- Dịch vụ chăm sóc tại nhà nếu có
- Hỏi cơ sở y tế về nguồn hỗ trợ địa phương
- Chia sẻ với người cùng hoàn cảnh
- Không cần tự xoay một mình
Nhiều người chăm sóc không biết những hỗ trợ nào đang có ở nơi mình sống.
Cách nghĩ thực tế
- Biết thuốc, thiết bị và kế hoạch hành động
- Giúp đúng mức, không làm thay hết
- Giữ bình tĩnh trong tình huống khẩn
- Chuẩn bị sẵn giấy tờ và túi đồ
- Giữ sức cho chính mình
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị vẫn do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà nên biết những gì?
Cách dùng thuốc và thiết bị, dấu hiệu bệnh xấu đi, nội dung kế hoạch hành động, và số điện thoại cần gọi khi có chuyện.
Giúp tới mức nào là vừa?
Giúp những việc người bệnh thật sự không làm được, và để họ tự làm những việc còn làm được. Làm thay hết làm mất thể lực và sự tự chủ.
Người chăm sóc kiệt sức thì sao?
Đây là vấn đề thật và khá phổ biến. Cần chia sẻ công việc với người khác, giữ thời gian riêng, và nói với bác sĩ nếu thấy quá tải kéo dài.
Có nên nhắc người bệnh về thuốc không?
Nhắc thì tốt nhưng nên thoả thuận trước cách nhắc. Kiểm soát quá mức thường gây căng thẳng và phản tác dụng.