Nhiều người hen dần bỏ vận động vì sợ lên cơn, và đó là một trong những quyết định gây thiệt hại nhất.
Vì sao gắng sức gây triệu chứng
- Thở nhanh và sâu khi vận động
- Đường thở mất nhiệt và mất nước
- Kích thích co thắt ở người nhạy cảm
- Không khí lạnh khô làm nặng hơn
- Thường xuất hiện sau khi bắt đầu vài phút
Thở bằng miệng khi gắng sức làm không khí không được làm ấm và ẩm như khi thở mũi.
Vì sao không nên tránh vận động
- Thể lực giảm dần
- Cùng một việc lại càng khó thở hơn
- Tăng cân làm hen khó kiểm soát
- Ảnh hưởng tới tinh thần
- Vòng xoáy tự củng cố
Càng ít vận động thì ngưỡng gây triệu chứng càng thấp, tạo thành vòng luẩn quẩn.
Lợi ích của vận động với người hen
- Cải thiện thể lực chung
- Tăng ngưỡng gây triệu chứng
- Giúp kiểm soát cân nặng
- Cải thiện tâm trạng
- Giảm lo lắng về bệnh
Thể lực tốt hơn nghĩa là cùng một hoạt động sẽ đòi hỏi mức thông khí thấp hơn.
Điều kiện tiên quyết
- Hen phải được kiểm soát tốt trước
- Dùng thuốc kiểm soát đều đặn
- Kỹ thuật hít đúng
- Có kế hoạch hành động
- Nếu chưa kiểm soát thì cần điều chỉnh trước
Triệu chứng khi gắng sức thường là dấu hiệu hen nền chưa được kiểm soát đủ.
Khởi động
- Tăng cường độ dần trong nhiều phút
- Không vào ngay mức cao
- Giúp giảm triệu chứng sau đó
- Là biện pháp đơn giản và hiệu quả
- Cũng nên hạ nhiệt dần khi kết thúc
Bỏ qua khởi động là lỗi phổ biến nhất khiến người hen gặp triệu chứng khi tập.
Về thuốc trước khi tập
- Có thể được chỉ định dùng trước
- Thời điểm dùng theo hướng dẫn
- Không thay thế cho thuốc kiểm soát
- Phải dùng thường xuyên là dấu hiệu chưa ổn
- Theo đúng chỉ định của bác sĩ
Phải dùng thuốc trước mỗi lần tập nên được báo lại để bác sĩ xem lại phác đồ.
Chọn môn phù hợp
- Bơi thường dễ chịu vì không khí ẩm
- Các môn có nghỉ giữa quãng dễ hơn
- Chạy dài trong trời lạnh khó hơn
- Quan trọng là môn mình thích
- Duy trì được mới có ý nghĩa
Không có môn nào bị cấm, chỉ có môn cần chuẩn bị kỹ hơn.
Trong thời tiết lạnh
- Che mũi miệng bằng khăn
- Thở qua mũi khi có thể
- Khởi động trong nhà trước khi ra ngoài
- Cân nhắc tập trong nhà khi quá lạnh
- Tránh ngày ô nhiễm cao
Một chiếc khăn che mũi miệng làm ấm và ẩm không khí trước khi nó vào đường thở.
Những lưu ý khi tập
- Luôn mang theo thuốc cắt cơn
- Cho người tập cùng biết mình bị hen
- Không tập khi đang có triệu chứng
- Không tập khi đang nhiễm trùng hô hấp
- Dừng lại khi có dấu hiệu bất thường
Tập khi đang bị cảm là tình huống dễ khởi phát đợt cấp.
Khi xuất hiện triệu chứng lúc tập
- Dừng lại và nghỉ
- Dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch
- Chờ tới khi hết hẳn triệu chứng
- Không tiếp tục ngay
- Báo bác sĩ nếu lặp lại
Cố tập tiếp khi đang có triệu chứng làm tình trạng nặng hơn nhanh chóng.
Khi nào cần đi khám
- Triệu chứng khi tập ngày càng thường xuyên
- Phải dùng thuốc trước mỗi lần tập
- Triệu chứng không đỡ sau khi dùng thuốc
- Khả năng gắng sức giảm rõ
- Phải bỏ dần các hoạt động
Sự thu hẹp dần các hoạt động là dấu hiệu rõ nhất cho thấy cần điều chỉnh điều trị.
Với trẻ em và thể thao học đường
- Trẻ kiểm soát tốt nên tham gia bình thường
- Báo giáo viên thể dục
- Bảo đảm trẻ mang theo thuốc
- Cho trẻ khởi động cùng cả lớp
- Không xin miễn thể dục mặc định
Miễn thể dục lâu dài làm trẻ tụt lại về thể lực và cảm thấy khác biệt với bạn bè.
Vận động viên và hen
- Nhiều vận động viên đỉnh cao có hen
- Kiểm soát tốt cho phép thi đấu bình thường
- Cần trao đổi về quy định thuốc trong thi đấu
- Cần phác đồ được theo dõi chặt
- Không phải rào cản không vượt qua được
Hen được kiểm soát tốt không ngăn ai đạt tới mức thể thao rất cao.
Xây dựng thói quen tập lâu dài
- Bắt đầu từ mức rất nhẹ
- Tăng dần theo tuần
- Đặt lịch cố định
- Ghi lại quãng đường và cảm giác
- Chấp nhận những ngày phải giảm mức
Ghi lại tiến bộ giúp thấy rõ ngưỡng gây triệu chứng đang dịch chuyển theo hướng tốt.
Cách nghĩ thực tế
- Tránh vận động làm mọi thứ xấu đi
- Khởi động dần là biện pháp đơn giản nhất
- Triệu chứng khi tập gợi ý hen nền chưa kiểm soát
- Luôn mang theo thuốc cắt cơn
- Chọn môn mình duy trì được
Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch tập luyện nên bàn với bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao vận động gây triệu chứng ở người hen?
Thở nhanh và sâu làm đường thở mất nhiệt và mất nước, kích thích co thắt ở người có đường thở nhạy cảm. Không khí lạnh khô làm điều này nặng hơn.
Có phải tránh vận động không?
Không. Tránh vận động làm thể lực giảm và triệu chứng nặng hơn về lâu dài. Người hen kiểm soát tốt nên vận động đều đặn.
Khởi động có thật sự giúp không?
Có. Khởi động dần trước khi tập được nhiều hướng dẫn nhắc tới như biện pháp làm giảm triệu chứng khi gắng sức.
Vẫn có triệu chứng khi tập thì sao?
Nếu vẫn xuất hiện triệu chứng dù đã khởi động và dùng thuốc theo chỉ định thì nên báo bác sĩ, vì đó có thể là dấu hiệu hen chưa được kiểm soát tốt.