Hen là bệnh mạn tính phổ biến nhất ở trẻ em, và phần lớn trẻ sống hoàn toàn bình thường khi được kiểm soát tốt.
Dấu hiệu gợi ý ở trẻ
- Khò khè tái đi tái lại
- Ho kéo dài nhất là về đêm
- Ho khi chạy nhảy
- Ho khi gặp không khí lạnh
- Thở nhanh hơn bạn cùng tuổi khi chơi
- Hay phải nghỉ giữa chừng khi chơi
Trẻ tự tránh chạy nhảy là dấu hiệu quan trọng mà người lớn hay bỏ qua.
Những gợi ý khác
- Tiền sử dị ứng hoặc chàm
- Gia đình có người mắc hen
- Triệu chứng nặng hơn theo mùa
- Nặng hơn khi ở nơi nhiều bụi
- Đáp ứng với thuốc giãn phế quản
Trẻ có chàm và viêm mũi dị ứng có nguy cơ mắc hen cao hơn.
Vì sao chẩn đoán ở trẻ nhỏ khó hơn
- Khó đo chức năng hô hấp
- Nhiều nguyên nhân khác gây khò khè
- Không phải trẻ khò khè nào cũng là hen
- Cần theo dõi theo thời gian
- Bác sĩ nhi đánh giá tổng thể
Ghi lại tần suất và hoàn cảnh các đợt khò khè giúp bác sĩ rất nhiều.
Buồng đệm
- Gần như bắt buộc với trẻ nhỏ
- Giúp thuốc vào sâu hơn
- Giảm thuốc đọng ở miệng họng
- Có loại kèm mặt nạ cho trẻ rất nhỏ
- Cần vệ sinh theo hướng dẫn
- Cần chọn cỡ phù hợp với tuổi
Dùng bình xịt trực tiếp cho trẻ nhỏ thì phần lớn thuốc đọng lại ở miệng.
Cách dùng buồng đệm
- Lắc bình trước khi xịt
- Gắn vào buồng đệm
- Áp mặt nạ kín quanh mũi miệng với trẻ nhỏ
- Xịt một nhát rồi cho trẻ thở vài nhịp
- Lặp lại theo số nhát được kê
- Súc miệng sau khi dùng một số loại thuốc
Áp mặt nạ không kín làm thuốc thoát ra ngoài và trẻ không nhận đủ liều.
Về thuốc kiểm soát ở trẻ
- Dùng đều đặn hằng ngày
- Không dùng để cắt cơn
- Không tự ngừng khi trẻ khoẻ
- Bác sĩ dùng liều thấp nhất có hiệu quả
- Theo dõi tăng trưởng định kỳ
Hen không kiểm soát cũng ảnh hưởng tới tăng trưởng, nên bỏ thuốc không phải là lựa chọn an toàn.
Lo ngại thường gặp của cha mẹ
- Sợ thuốc ảnh hưởng chiều cao
- Sợ trẻ phụ thuộc thuốc
- Sợ dùng lâu dài có hại
- Nên nói ra với bác sĩ
- Hiểu đúng giúp tuân thủ tốt hơn
Những lo ngại này rất chính đáng và nên được trao đổi thẳng thay vì tự ngừng thuốc.
Khói thuốc trong nhà
- Là yếu tố có tác động rõ nhất
- Làm hen nặng hơn và khó kiểm soát
- Tăng số đợt cấp
- Khói bám trên quần áo cũng ảnh hưởng
- Loại bỏ hoàn toàn là tốt nhất
Không có can thiệp nào cải thiện hen ở trẻ nhiều bằng việc nhà không còn khói thuốc.
Phòng ngủ của trẻ
- Giặt ga gối thường xuyên
- Hạn chế đồ nhồi bông
- Hạn chế thảm
- Thông gió
- Xử lý nấm mốc
- Không để thú nuôi vào phòng
Trẻ ở trong phòng ngủ rất nhiều giờ mỗi ngày nên đây là nơi đáng ưu tiên.
Phối hợp với nhà trường
- Báo giáo viên về tình trạng của trẻ
- Gửi kèm kế hoạch hành động
- Bảo đảm trẻ tiếp cận được thuốc cắt cơn
- Trẻ lớn hơn nên tự biết dùng
- Trao đổi về hoạt động thể chất
Nhiều đợt cấp ở trường trở nặng chỉ vì trẻ không lấy được thuốc kịp thời.
Vận động và thể thao
- Trẻ kiểm soát tốt nên tham gia bình thường
- Khởi động kỹ trước khi chơi
- Có thể dùng thuốc trước theo chỉ định
- Mang theo thuốc cắt cơn
- Không cấm trẻ vận động
Cấm trẻ vận động vì sợ lên cơn gây thiệt hại về thể chất và tinh thần lâu dài.
Dạy trẻ tự quản lý
- Giải thích đơn giản về bệnh
- Dạy nhận ra dấu hiệu sớm
- Dạy cách dùng thuốc khi đủ tuổi
- Dạy khi nào phải báo người lớn
- Tăng dần trách nhiệm theo tuổi
Trẻ hiểu về bệnh của mình thường hợp tác tốt hơn nhiều khi lớn lên.
Dấu hiệu cơn nặng ở trẻ
- Không nói được trọn câu
- Co rút lồng ngực
- Cánh mũi phập phồng
- Môi hoặc đầu chi tím
- Li bì hoặc kích thích bất thường
- Thuốc cắt cơn không đỡ
Co rút lồng ngực khi hít vào là dấu hiệu cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
Hen có hết khi trẻ lớn không
- Một số trẻ cải thiện rõ
- Một số vẫn còn khi trưởng thành
- Có thể tái phát sau nhiều năm ổn định
- Không thể dự đoán chắc chắn
- Kiểm soát tốt lúc nhỏ vẫn rất quan trọng
Kiểm soát tốt trong giai đoạn nhỏ giúp trẻ phát triển và học tập bình thường.
Cách nghĩ thực tế
- Trẻ tự tránh vận động là dấu hiệu quan trọng
- Buồng đệm gần như bắt buộc với trẻ nhỏ
- Không tự ngừng thuốc kiểm soát
- Loại bỏ khói thuốc trong nhà
- Phối hợp với nhà trường
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị cho trẻ do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ khò khè có phải là hen không?
Không nhất thiết. Nhiều trẻ khò khè khi nhiễm virus và cải thiện khi lớn. Việc chẩn đoán dựa trên diễn tiến theo thời gian và cần bác sĩ nhi đánh giá.
Buồng đệm có bắt buộc không?
Với trẻ nhỏ thì buồng đệm gần như là bắt buộc, vì trẻ chưa phối hợp được động tác hít. Nó giúp thuốc vào sâu hơn và giảm tác dụng phụ tại miệng họng.
Thuốc kiểm soát có ảnh hưởng tới chiều cao không?
Đây là lo ngại thường gặp. Bác sĩ theo dõi tăng trưởng định kỳ và dùng liều thấp nhất có hiệu quả. Hen không kiểm soát cũng ảnh hưởng tới tăng trưởng.
Trẻ bị hen có nên chơi thể thao không?
Có. Trẻ được kiểm soát tốt nên tham gia hoạt động thể chất bình thường. Việc phải tránh vận động là dấu hiệu bệnh chưa được kiểm soát.