Dinh dưỡng cho người mắc bệnh phổi mạn tính

Dinh dưỡng thường bị bỏ qua trong chăm sóc bệnh phổi mạn, trong khi nó ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng thở.

Vì sao dinh dưỡng quan trọng

• Cơ hô hấp cũng cần nuôi dưỡng
• Mất cơ thì sức thở giảm
• Ảnh hưởng tới miễn dịch
• Ảnh hưởng tới khả năng hồi phục sau đợt cấp
• Ảnh hưởng tới chất lượng sống

Khối cơ mất đi trong một đợt nằm viện có thể mất nhiều tháng mới lấy lại được.

Vì sao hay sụt cân

• Thở gắng sức tiêu tốn năng lượng
• Khó thở khi ăn
• Mệt nên ngại chuẩn bị bữa ăn
• Bụng đầy làm khó thở tăng
• Đợt cấp làm ăn uống kém
• Một số thuốc ảnh hưởng vị giác

Nhiều yếu tố cộng lại khiến việc ăn đủ trở thành thách thức thật sự.

Vòng xoáy cần phá vỡ

• Khó thở nên ăn ít
• Ăn ít nên mất cơ
• Mất cơ nên thở yếu hơn
• Thở yếu hơn nên càng khó ăn
• Cần can thiệp sớm

Sụt cân trong bệnh phổi mạn không phải chuyện nhỏ mà là dấu hiệu cần xử lý.

Nguyên tắc chung

• Đủ năng lượng
• Đủ đạm để giữ cơ
• Chia nhiều bữa nhỏ
• Ưu tiên món dễ ăn
• Không để bụng quá no
• Theo dõi cân nặng đều đặn

Với người sụt cân, ưu tiên là ăn được chứ không phải ăn theo chế độ lý tưởng.

Chia nhỏ bữa

• Năm tới sáu bữa nhỏ thay vì ba bữa lớn
• Giảm chướng bụng
• Giảm khó thở khi ăn
• Dễ ăn hết hơn
• Có thể thêm bữa phụ giàu năng lượng

Bữa nhỏ khiến người bệnh không thấy ngán và ăn được nhiều hơn tính tổng cả ngày.

Về đạm

• Nguyên liệu để giữ và xây khối cơ
• Có trong thịt, cá, trứng, sữa
• Cũng có trong đậu và các loại hạt
• Phân bổ đều trong ngày
• Không dồn hết vào một bữa

Phân bổ đạm đều các bữa hiệu quả hơn là ăn nhiều đạm trong một bữa duy nhất.

Những món dễ ăn

• Cháo và súp đặc
• Sữa và sữa chua
• Trứng
• Cá mềm
• Sinh tố giàu năng lượng
• Món mềm dễ nhai

Món dạng lỏng đặc thường dễ ăn hơn với người mệt và khó thở.

Tránh những thứ gây đầy hơi

• Đồ uống có ga
• Một số loại đậu nếu gây đầy hơi
• Ăn quá nhanh nuốt nhiều không khí
• Nhai kẹo cao su
• Bữa ăn quá lớn

Bụng chướng đẩy cơ hoành lên và làm khó thở tăng ngay lập tức.

Cách ăn khi khó thở

• Nghỉ trước khi ăn
• Ngồi thẳng
• Ăn chậm
• Nghỉ giữa chừng
• Dùng thuốc giãn phế quản trước nếu được dặn
• Không nói chuyện nhiều khi ăn

Nghỉ vài phút trước bữa ăn giúp người bệnh có đủ sức để ăn hết bữa.

Về uống nước

• Uống đủ giúp đờm loãng dễ khạc
• Uống giữa các bữa thay vì trong bữa
• Uống trong bữa làm nhanh no
• Người có bệnh tim kèm theo cần hỏi bác sĩ
• Theo dõi lượng phù hợp

Uống nhiều nước trong bữa ăn làm bụng đầy và ăn được ít đi.

Khi thừa cân

• Làm tăng gánh nặng hô hấp
• Khó thở nặng hơn khi vận động
• Liên quan tới ngưng thở khi ngủ
• Giảm cân hợp lý cải thiện rõ
• Giữ khối cơ trong khi giảm mỡ

Với người thừa cân thì giảm cân đúng cách cải thiện khó thở thấy rõ.

Theo dõi cân nặng

• Cân đều đặn cùng điều kiện
• Ghi lại để thấy xu hướng
• Báo bác sĩ khi sụt cân
• Cũng báo khi tăng cân nhanh
• Tăng nhanh có thể là ứ dịch

Tăng cân nhanh trong vài ngày thường là dấu hiệu ứ dịch chứ không phải tăng cơ.

Khi ăn uống kém kéo dài

• Báo bác sĩ
• Có thể cần tư vấn dinh dưỡng
• Có thể cần sản phẩm bổ sung
• Tìm nguyên nhân đi kèm
• Không để kéo dài nhiều tháng

Sụt cân liên tục là lý do nên gặp chuyên gia dinh dưỡng chứ không tự xoay xở.

Vai trò của người nhà

• Chuẩn bị bữa nhỏ sẵn
• Để đồ ăn nhẹ trong tầm với
• Không ép ăn nhiều một lúc
• Cùng ăn để tạo không khí
• Theo dõi cân nặng giúp

Ép ăn hết một bát lớn thường phản tác dụng vì nó làm người bệnh sợ bữa ăn.

Kết hợp với vận động

• Dinh dưỡng và vận động đi cùng nhau
• Ăn đủ mà không vận động thì khó giữ cơ
• Vận động mà không ăn đủ thì mất cơ
• Tập kháng lực giúp giữ khối cơ
• Theo hướng dẫn chuyên môn

Đạm là nguyên liệu còn vận động là tín hiệu để cơ thể giữ lại khối cơ.

Cách nghĩ thực tế

• Mất cơ nghĩa là mất sức thở
• Chia nhỏ bữa để ăn được nhiều hơn
• Tránh đồ gây đầy hơi
• Uống nước giữa các bữa
• Theo dõi cân nặng đều đặn

Nội dung này mang tính thông tin chung; chế độ ăn cụ thể nên được chuyên môn tư vấn.

Câu hỏi thường gặp