Trong bệnh phổi mạn tính, số đợt cấp mỗi năm là chỉ số quan trọng không kém chức năng phổi.
Đợt cấp là gì
- Triệu chứng nặng lên hơn mức dao động thường ngày
- Khó thở tăng
- Đờm nhiều hơn hoặc đổi màu
- Ho tăng
- Cần thay đổi điều trị
Đợt cấp khác với những ngày hơi mệt hơn bình thường mà ai cũng có.
Vì sao đợt cấp quan trọng
- Chức năng phổi có thể giảm thêm
- Không hồi phục hoàn toàn về mức trước đó
- Làm giảm khả năng gắng sức
- Ảnh hưởng tới chất lượng sống
- Đợt sau thường tới sớm hơn
- Ảnh hưởng tới tiên lượng lâu dài
Sau mỗi đợt cấp, nhiều người không bao giờ trở lại được mức trước đó.
Những nguyên nhân thường gặp
- Nhiễm trùng đường hô hấp do virus
- Nhiễm khuẩn
- Ô nhiễm không khí
- Khói thuốc
- Không dùng thuốc đều
- Thay đổi thời tiết đột ngột
Rất nhiều đợt cấp bắt đầu bằng một đợt cảm thông thường trong nhà.
Tiêm phòng
- Được khuyến cáo cho người mắc bệnh phổi mạn
- Giảm nhiễm trùng hô hấp
- Giảm đợt cấp liên quan
- Người sống cùng cũng nên tiêm
- Hỏi bác sĩ về các loại phù hợp
- Tiêm nhắc theo lịch
Đây là một trong những biện pháp phòng đợt cấp có bằng chứng rõ nhất.
Dùng thuốc đều đặn
- Thuốc duy trì phải dùng hằng ngày
- Không ngừng khi thấy khoẻ
- Kỹ thuật hít đúng
- Kiểm tra lại kỹ thuật định kỳ
- Không tự đổi thuốc
Rất nhiều đợt cấp xảy ra sau một giai đoạn người bệnh tự giảm hoặc bỏ thuốc.
Phòng nhiễm trùng hô hấp
- Rửa tay thường xuyên
- Tránh tiếp xúc người đang ốm
- Đeo khẩu trang nơi đông người khi cần
- Thông gió nhà ở
- Không dùng chung đồ cá nhân
- Đặc biệt chú ý trong mùa dịch
Người nhà đang cảm nên hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh phổi mạn.
Tránh khói và ô nhiễm
- Không hút thuốc và tránh khói thuốc
- Thông gió khi nấu ăn
- Theo dõi chất lượng không khí
- Hạn chế ra ngoài khi ô nhiễm cao
- Tránh khói nhang và khói đốt rác
Những ngày ô nhiễm nặng là lúc nhiều người mắc bệnh phổi phải nhập viện.
Giữ thể lực
- Vận động đều đặn
- Tham gia phục hồi chức năng hô hấp nếu được
- Thể lực tốt giúp chịu đựng đợt cấp tốt hơn
- Hồi phục sau đợt cấp nhanh hơn
- Giảm nguy cơ nhập viện
Người có thể lực tốt hơn thường qua được đợt cấp mà không phải nhập viện.
Dinh dưỡng và giấc ngủ
- Giữ khối cơ
- Đủ năng lượng
- Ngủ đủ
- Điều trị ngưng thở khi ngủ nếu có
- Ảnh hưởng tới miễn dịch
Thiếu ngủ và suy dinh dưỡng đều làm giảm khả năng chống nhiễm trùng.
Xử lý bệnh đi kèm
- Trào ngược dạ dày thực quản
- Suy tim
- Ngưng thở khi ngủ
- Lo âu và trầm cảm
- Đều ảnh hưởng tới số đợt cấp
Điều trị trào ngược đôi khi giảm rõ số đợt cấp ở người bệnh phổi mạn.
Kế hoạch hành động
- Văn bản ghi rõ dấu hiệu cần chú ý
- Ghi rõ làm gì khi triệu chứng tăng
- Ghi khi nào liên hệ y tế
- Ghi khi nào gọi cấp cứu
- Có thể có thuốc dự phòng tại nhà
- Cần được bác sĩ hướng dẫn cụ thể
Xử trí sớm theo kế hoạch thường ngăn được đợt cấp trở nặng phải nhập viện.
Nhận biết sớm
- Khó thở tăng hơn thường lệ
- Đờm nhiều hơn
- Đờm đổi màu
- Ho tăng
- Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn
- Mệt hơn khi làm việc quen thuộc
Người theo dõi bản thân tốt thường nhận ra đợt cấp trước khi nó trở nặng vài ngày.
Theo dõi hằng ngày
- Ghi mức khó thở
- Ghi tính chất đờm
- Ghi số lần dùng thuốc cắt cơn
- Ghi quãng đường đi được
- So sánh với mức nền của mình
Biết rõ mức nền của mình là điều kiện để nhận ra khi nào mình đang xấu đi.
Sau mỗi đợt cấp
- Tái khám để đánh giá
- Tìm hiểu nguyên nhân
- Xem lại kỹ thuật dùng thuốc
- Xem lại phác đồ
- Tăng cường phục hồi chức năng
- Điều chỉnh kế hoạch phòng ngừa
Mỗi đợt cấp là một cơ hội tìm hiểu vì sao nó xảy ra để tránh lần sau.
Chuẩn bị cho mùa dễ có đợt cấp
- Tiêm phòng trước mùa
- Kiểm tra lại thuốc dự phòng tại nhà
- Xem lại kế hoạch hành động
- Bảo đảm liên lạc được với y tế
- Chuẩn bị số điện thoại khẩn cấp
Chuẩn bị trước mùa lạnh giúp xử trí nhanh hơn khi đợt cấp thật sự xảy ra.
Cách nghĩ thực tế
- Số đợt cấp là chỉ số quan trọng
- Tiêm phòng và dùng thuốc đều là nền tảng
- Nhiễm trùng hô hấp là nguyên nhân phổ biến nhất
- Nhận biết sớm giúp tránh nhập viện
- Sau mỗi đợt cấp phải tìm nguyên nhân
Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch cụ thể do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phòng đợt cấp lại quan trọng tới vậy?
Vì mỗi đợt cấp có thể làm chức năng phổi giảm thêm và không hồi phục hoàn toàn, đồng thời ảnh hưởng tới chất lượng sống và tiên lượng lâu dài.
Nguyên nhân gây đợt cấp thường là gì?
Phổ biến nhất là nhiễm trùng đường hô hấp, thường do virus. Ngoài ra còn có ô nhiễm không khí, khói thuốc và việc không dùng thuốc đều.
Tiêm phòng có thật sự giảm đợt cấp không?
Tiêm phòng được nhiều hướng dẫn khuyến cáo cho người mắc bệnh phổi mạn vì nó giảm nhiễm trùng và giảm đợt cấp liên quan.
Làm sao nhận biết đợt cấp sớm?
Chú ý khi khó thở tăng, đờm nhiều hơn hoặc đổi màu, ho tăng. Kế hoạch hành động ghi rõ cần làm gì khi các dấu hiệu này xuất hiện.