Theo dõi tại nhà chỉ hữu ích khi nó dẫn tới một hành động cụ thể, không phải để tích số liệu.
Vì sao cần theo dõi
- Phát hiện xấu đi sớm
- Can thiệp sớm thì nhẹ hơn
- Thấy được xu hướng theo thời gian
- Có dữ liệu cho bác sĩ
- Giúp chính người bệnh hiểu bệnh mình
Một đợt cấp được bắt sớm thường khác hẳn một đợt cấp bắt muộn.
Biết mức nền của mình
- Bình thường đi được bao xa không phải nghỉ
- Bình thường ho bao nhiêu và đờm ra sao
- Bình thường dùng thuốc cắt cơn mấy lần
- Bình thường ngủ thế nào
- Con số đo thường ngày của mình
Không có mức nền thì mọi con số đều vô nghĩa vì không biết so với cái gì.
Đo nồng độ oxy tại nhà
- Thiết bị kẹp đầu ngón tay phổ biến
- Đo khi ngồi yên vài phút
- Tay ấm và sạch, không sơn móng
- Không cử động khi đo
- Ghi lại và so với mức nền
- Không tự đổi liều theo con số
Cùng một người đo tay lạnh và tay ấm có thể ra hai kết quả khác nhau rõ rệt.
Hạn chế của thiết bị đo
- Không phản ánh được tình trạng ứ khí
- Bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố ngoại cảnh
- Chất lượng thiết bị khác nhau
- Số đẹp không có nghĩa là ổn
- Cảm giác người bệnh vẫn quan trọng
Thấy khó thở rõ mà máy báo số bình thường thì vẫn phải đi khám.
Đo lưu lượng đỉnh
- Dùng cho một số người theo chỉ định
- Đo vào cùng giờ mỗi ngày
- Thổi ba lần lấy kết quả tốt nhất
- Biết giá trị tốt nhất của mình
- So sánh với giá trị đó
- Cần được hướng dẫn kỹ thuật thổi
Thổi sai kỹ thuật cho ra con số thấp giả rồi làm người bệnh hoảng không cần thiết.
Theo dõi triệu chứng
- Mức khó thở theo thang đơn giản
- Ho nhiều hay ít hơn
- Màu và lượng đờm
- Thức giấc ban đêm
- Số lần dùng thuốc cắt cơn
- Việc gì hôm nay không làm được
Số lần dùng thuốc cắt cơn là chỉ số đơn giản mà nói lên rất nhiều.
Theo dõi cân nặng
- Cân đều đặn cùng thời điểm
- Sụt cân không chủ ý cần báo
- Tăng cân nhanh có thể là giữ nước
- Chú ý phù chân
- Ghi lại để thấy xu hướng
Tăng vài cân trong vài ngày thường không phải do ăn mà do giữ nước.
Cách ghi nhật ký
- Đơn giản để duy trì được
- Ghi mỗi ngày vài dòng
- Dùng sổ giấy hoặc ứng dụng đều được
- Ghi cả những hôm bình thường
- Mang theo khi đi khám
Nhật ký phức tạp quá thì chỉ ghi được hai tuần rồi bỏ.
Dấu hiệu bệnh đang xấu đi
- Khó thở tăng dần qua vài ngày
- Dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn
- Đờm tăng hoặc đổi màu
- Thức giấc vì triệu chứng
- Làm ít việc hơn thường ngày
- Con số đo thấp hơn mức nền
Xấu đi từ từ nguy hiểm ở chỗ nó dễ được chấp nhận như bình thường mới.
Khi nào gọi bác sĩ
- Triệu chứng tăng kéo dài vài ngày
- Dùng thuốc theo kế hoạch mà không đỡ
- Sốt kèm theo
- Có máu trong đờm
- Phù chân mới xuất hiện
- Không chắc thì cứ hỏi
Gọi hỏi sớm rẻ hơn nhiều so với một lần nhập viện.
Khi nào cần cấp cứu
- Khó thở tăng nhanh
- Không nói hết được câu
- Môi hoặc đầu ngón tay tím
- Lơ mơ, lú lẫn
- Đau ngực
- Thuốc cắt cơn không có tác dụng
Những dấu hiệu này không phải lúc để tự theo dõi thêm ở nhà.
Kế hoạch hành động viết sẵn
- Ghi rõ làm gì ở từng mức triệu chứng
- Số điện thoại cần gọi
- Thuốc và liều theo chỉ định
- Dán ở nơi dễ thấy
- Người nhà cũng biết
- Rà lại mỗi lần tái khám
Kế hoạch chỉ hữu ích nếu tìm thấy nó trong ba mươi giây.
Theo dõi khả năng vận động
- Đi được bao xa trước khi phải nghỉ
- Leo được mấy tầng cầu thang
- Làm được những việc nhà nào
- Dùng cùng một quãng đường để so sánh
- Thay đổi rõ trong vài tuần là tín hiệu
Dùng một quãng đường quen thuộc làm mốc dễ hơn nhiều so với đo bằng cảm giác.
Khi tự dùng thiết bị đo
- Đọc kỹ hướng dẫn thiết bị
- Kiểm tra pin định kỳ
- Không so kết quả giữa hai máy khác nhau
- Dùng cùng một máy để theo dõi xu hướng
- Hỏi bác sĩ cách đọc kết quả
So số của hai máy khác nhau thường tạo ra lo lắng không cần thiết.
Đừng để theo dõi thành gánh nặng
- Đo quá nhiều lần gây lo âu
- Theo dõi để hành động, không để lo
- Chọn vài chỉ số quan trọng nhất
- Hỏi bác sĩ nên theo dõi gì
- Nếu thấy ám ảnh thì nên nói với bác sĩ
Đo nồng độ oxy mỗi mười lăm phút thường gây hại nhiều hơn lợi.
Cách nghĩ thực tế
- Biết mức nền trước khi đo bất cứ gì
- Thiết bị đo chỉ là tham khảo
- Ghi đơn giản để duy trì được
- Mỗi con số phải gắn với một hành động
- Biết rõ ngưỡng phải gọi cấp cứu
Nội dung này mang tính thông tin chung; ngưỡng cụ thể của từng người do bác sĩ đặt.
Câu hỏi thường gặp
Máy kẹp ngón tay đo có chính xác không?
Kết quả chỉ mang tính tham khảo và bị ảnh hưởng bởi tay lạnh, sơn móng, cử động và một số yếu tố khác. Không nên tự điều chỉnh điều trị chỉ dựa vào con số này.
Nên ghi những gì trong nhật ký?
Mức khó thở, số lần dùng thuốc cắt cơn, tình trạng ho và đờm, giấc ngủ, và khoảng cách đi được. Ghi đều mới thấy được xu hướng.
Vì sao phải biết mức nền?
Vì dấu hiệu quan trọng nhất là thay đổi so với mức bình thường của chính mình, chứ không phải so với một con số chuẩn chung.
Khi nào phải gọi cấp cứu?
Khi khó thở tăng nhanh, không nói hết được câu, môi hoặc đầu ngón tay tím, lơ mơ lú lẫn, hoặc thuốc cắt cơn không có tác dụng.