Kiểm soát hen — mục tiêu và cách đánh giá

Mục tiêu điều trị hen không phải là giảm bớt khó chịu mà là để người bệnh sống như không có bệnh.

Bốn câu hỏi đánh giá

• Có triệu chứng ban ngày không và bao nhiêu lần
• Có thức giấc ban đêm vì hen không
• Có phải dùng thuốc cắt cơn không và bao nhiêu lần
• Có bị hạn chế hoạt động không
• Trả lời bốn câu này cho biết mức kiểm soát

Bốn câu này đơn giản tới mức ai cũng tự trả lời được mỗi tuần.

Kiểm soát tốt trông như thế nào

• Hầu như không có triệu chứng ban ngày
• Không thức giấc vì hen
• Rất ít khi cần thuốc cắt cơn
• Sinh hoạt và vận động bình thường
• Không có đợt cấp

Nếu vẫn phải tránh leo cầu thang hay tránh ra ngoài trời lạnh thì chưa gọi là kiểm soát tốt.

Vì sao cảm giác không đáng tin

• Người bệnh quen dần với triệu chứng
• Tự giảm hoạt động mà không nhận ra
• So sánh với lúc nặng nhất chứ không với người bình thường
• Đánh giá thấp mức ảnh hưởng
• Cần công cụ đánh giá khách quan

Nhiều người nói mình vẫn ổn trong khi đã bỏ hẳn việc chạy bộ từ nhiều năm trước.

Hai nhóm thuốc và vai trò

• Thuốc kiểm soát tác động lên viêm nền
• Phải dùng đều đặn hằng ngày
• Thuốc cắt cơn giãn đường thở nhanh
• Dùng khi có triệu chứng
• Không thay thế cho nhau

Hiểu sai vai trò hai nhóm thuốc là nguyên nhân phổ biến nhất của hen không kiểm soát.

Dấu hiệu chưa kiểm soát tốt

• Dùng thuốc cắt cơn nhiều lần trong tuần
• Thức giấc vì triệu chứng
• Phải tránh một số hoạt động
• Có đợt cấp trong năm qua
• Triệu chứng ảnh hưởng công việc hoặc học tập

Số hộp thuốc cắt cơn dùng trong một năm là chỉ số phản ánh khá trung thực.

Những lý do hay gặp khiến kiểm soát kém

• Không dùng thuốc kiểm soát đều
• Kỹ thuật hít sai
• Chưa loại bỏ yếu tố kích phát
• Có bệnh đi kèm chưa xử lý
• Chẩn đoán cần xem lại
• Phác đồ chưa phù hợp

Trước khi tăng bậc điều trị, bác sĩ thường kiểm tra ba lý do đầu tiên.

Về kỹ thuật dùng ống hít

• Rất nhiều người dùng sai
• Thuốc không tới được đường thở dưới
• Nên được kiểm tra lại mỗi lần tái khám
• Buồng đệm giúp cải thiện nhiều
• Sai kỹ thuật làm thuốc tốt cũng vô ích

Kiểm tra lại kỹ thuật thường giải quyết được nhiều trường hợp tưởng là thuốc không hiệu quả.

Những bệnh đi kèm cần xử lý

• Viêm mũi dị ứng
• Viêm mũi xoang
• Trào ngược dạ dày thực quản
• Ngưng thở khi ngủ
• Béo phì
• Lo âu

Điều trị tốt viêm mũi dị ứng thường cải thiện rõ mức kiểm soát hen.

Nguyên tắc điều chỉnh phác đồ

• Tăng bậc khi chưa kiểm soát
• Giảm bậc khi đã ổn định một thời gian
• Mục tiêu là liều thấp nhất mà vẫn kiểm soát
• Điều chỉnh do bác sĩ thực hiện
• Không tự tăng giảm

Giảm bậc khi đã ổn định lâu cũng là một phần của điều trị đúng chứ không phải là bỏ thuốc.

Kế hoạch hành động

• Văn bản ghi rõ các tình huống
• Khi nào tăng thuốc
• Khi nào đi khám
• Khi nào gọi cấp cứu
• Dựa trên triệu chứng hoặc lưu lượng đỉnh
• Nên có bản cho cả người nhà

Có kế hoạch viết sẵn giúp xử trí đúng vào lúc đang khó thở và khó suy nghĩ.

Theo dõi tại nhà

• Ghi số lần dùng thuốc cắt cơn
• Ghi số đêm thức giấc
• Ghi hoạt động phải hạn chế
• Đo lưu lượng đỉnh nếu được hướng dẫn
• Mang ghi chép khi tái khám

Ghi chép đơn giản trong hai tuần thường đủ để thấy bức tranh thật.

Về việc tự ngừng thuốc kiểm soát

• Rất phổ biến khi thấy khoẻ
• Viêm nền quay lại sau một thời gian
• Triệu chứng tái phát
• Tăng nguy cơ đợt cấp
• Việc giảm bậc phải do bác sĩ quyết định

Thấy khoẻ chính là bằng chứng thuốc đang có tác dụng chứ không phải là đã khỏi.

Khi nào cần tái khám sớm hơn

• Triệu chứng tăng dần
• Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn
• Sau mỗi đợt cấp
• Khi có thay đổi trong công việc hoặc nơi ở
• Khi mang thai

Sau một đợt cấp luôn nên khám lại để tìm hiểu vì sao nó xảy ra.

Cách nghĩ thực tế

• Mục tiêu là sống như không có bệnh
• Bốn câu hỏi đơn giản cho biết mức kiểm soát
• Dùng nhiều thuốc cắt cơn là dấu hiệu chưa ổn
• Kiểm tra kỹ thuật hít trước khi tăng thuốc
• Không tự ngừng thuốc kiểm soát

Nội dung này mang tính thông tin chung; phác đồ cụ thể do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp