Ho là phản xạ gì và khi nào nó trở thành vấn đề

Ho là triệu chứng đưa người ta đi khám nhiều nhất, và cũng là triệu chứng bị xử lý sai nhiều nhất.

Phản xạ ho hoạt động thế nào

• Thụ thể trong đường thở bị kích thích
• Tín hiệu truyền lên trung tâm ho
• Hít vào sâu
• Đóng thanh môn và tăng áp lực
• Mở đột ngột đẩy khí ra rất nhanh
• Tống dị vật và dịch tiết ra ngoài

Luồng khí trong một cơn ho di chuyển rất nhanh, đủ để đẩy dịch tiết lên trên.

Vai trò bảo vệ của ho

• Tống dị vật ra khỏi đường thở
• Đẩy đờm lên
• Bảo vệ khi bị sặc
• Là một phần của hệ thống làm sạch phổi
• Mất phản xạ ho là nguy hiểm

Người mất phản xạ ho có nguy cơ viêm phổi hít rất cao.

Phân nhóm theo thời gian

• Ho cấp tính trong vài tuần đầu
• Ho bán cấp kéo dài vài tuần tới hai tháng
• Ho mạn tính trên khoảng tám tuần
• Mỗi nhóm có danh sách nguyên nhân khác nhau
• Thời gian là thông tin quan trọng nhất

Câu hỏi ho từ bao giờ thu hẹp chẩn đoán nhiều hơn bất kỳ câu hỏi nào khác.

Ho cấp tính

• Phần lớn do nhiễm virus đường hô hấp
• Thường tự khỏi
• Không cần kháng sinh
• Điều trị hỗ trợ là chính
• Chú ý dấu hiệu nặng

Ho sau một đợt cảm thường kéo dài hơn người ta nghĩ và vẫn là bình thường.

Ho bán cấp

• Thường là ho sau nhiễm trùng
• Xu hướng giảm dần theo tuần
• Đường thở còn nhạy cảm
• Không cần kháng sinh
• Nếu nặng dần thì cần khám

Xu hướng giảm dần là điểm phân biệt quan trọng nhất với ho có nguyên nhân khác.

Ho mạn tính

• Kéo dài trên hai tháng
• Cần được tìm nguyên nhân
• Thường có nguyên nhân xác định được
• Đôi khi có nhiều nguyên nhân cùng lúc
• Điều trị theo nguyên nhân

Nhiều người sống với ho mạn tính nhiều năm mà chưa từng được tìm nguyên nhân.

Ho khan

• Không có hoặc rất ít đờm
• Thường do kích ứng đường thở
• Hay gặp sau nhiễm virus
• Hay gặp trong hen thể ho
• Cũng gặp do trào ngược và do thuốc

Ho khan kéo dài dai dẳng thường gây khó chịu nhiều hơn ho có đờm.

Ho có đờm

• Liên quan tới tăng tiết dịch
• Có vai trò làm sạch đường thở
• Lượng và màu đờm là thông tin có ích
• Không nên cắt ho khi nhiều đờm
• Đờm nhiều mỗi ngày cần được đánh giá

Khạc đờm rất nhiều mỗi ngày là dấu hiệu nên được khám chứ không phải chuyện bình thường.

Về màu đờm

• Màu thay đổi trong diễn tiến bình thường
• Không phải căn cứ để dùng kháng sinh
• Đổi màu kèm khó thở tăng thì đáng chú ý hơn
• Đờm có máu luôn cần được khám
• Cần nhìn cùng các triệu chứng khác

Rất nhiều đơn kháng sinh không cần thiết bắt nguồn từ hiểu lầm về màu đờm.

Khi ho không hiệu quả

• Cơ hô hấp yếu
• Đờm quá đặc
• Đau khiến không dám ho mạnh
• Dịch ứ lại trong đường thở
• Tăng nguy cơ nhiễm trùng

Người sau mổ hoặc người yếu cơ cần được hướng dẫn cách ho hiệu quả.

Hậu quả của ho kéo dài

• Mất ngủ
• Đau cơ ngực và bụng
• Đau đầu
• Són tiểu ở một số người
• Ảnh hưởng công việc và sinh hoạt
• Ảnh hưởng tâm lý

Ho kéo dài ảnh hưởng tới chất lượng sống nhiều hơn người ngoài hình dung.

Những dấu hiệu cảnh báo

• Ho ra máu
• Sụt cân không rõ lý do
• Sốt kéo dài
• Đổ mồ hôi đêm
• Khó thở tăng dần
• Khàn tiếng kéo dài

Ho ra máu luôn cần được khám kể cả khi lượng rất ít và chỉ một lần.

Những thông tin cần chuẩn bị

• Ho từ bao giờ
• Ho khan hay có đờm
• Thời điểm ho nhiều nhất trong ngày
• Điều gì làm nặng hơn
• Thuốc đang dùng
• Tiền sử hút thuốc và nghề nghiệp

Thời điểm ho nhiều nhất trong ngày là manh mối định hướng rất tốt.

Khi nào cần đi khám

• Ho kéo dài quá vài tuần
• Có dấu hiệu cảnh báo
• Ho nặng dần thay vì giảm
• Ảnh hưởng nhiều tới giấc ngủ
• Người hút thuốc lâu năm

Với người hút thuốc lâu năm, ngưỡng đi khám nên thấp hơn nhiều.

Ho và giấc ngủ

• Ho về đêm gây mất ngủ
• Thiếu ngủ làm hồi phục chậm
• Kê cao đầu giường có thể giúp
• Giữ phòng không quá khô
• Không ăn sát giờ ngủ

Ho về đêm ảnh hưởng tới cả người bệnh lẫn người ngủ cùng phòng.

Cách nghĩ thực tế

• Ho là cơ chế bảo vệ có ích
• Thời gian ho là thông tin quan trọng nhất
• Xu hướng giảm dần là dấu hiệu tốt
• Màu đờm không quyết định kháng sinh
• Ho ra máu luôn phải đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; ho kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp