Ho ra máu — không bao giờ là chuyện nhỏ

Ho ra máu là triệu chứng khiến ai cũng lo, và trong trường hợp này thì sự lo lắng là hợp lý.

Vì sao luôn cần được khám

• Có thể là dấu hiệu bệnh nghiêm trọng
• Lượng ít không có nghĩa là nhẹ
• Nguyên nhân rất đa dạng
• Một số nguyên nhân cần xử lý sớm
• Không thể tự đoán được

Lượng máu ít không tương quan với mức nghiêm trọng của nguyên nhân bên dưới.

Phân biệt nguồn chảy máu

• Từ đường hô hấp dưới
• Từ mũi hoặc họng chảy xuống
• Từ đường tiêu hoá trên nôn ra
• Đặc điểm khác nhau giúp phân biệt
• Cần bác sĩ đánh giá

Máu chảy từ mũi xuống họng rồi khạc ra có thể bị nhầm là ho ra máu.

Đặc điểm gợi ý từ đường hô hấp

• Máu lẫn trong đờm
• Thường có bọt
• Màu đỏ tươi
• Kèm cảm giác ngứa hoặc muốn ho
• Kèm các triệu chứng hô hấp khác

Máu có bọt là đặc điểm gợi ý nó đi cùng với không khí từ phổi.

Những nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm trùng đường hô hấp
• Viêm phế quản
• Giãn phế quản
• Lao phổi
• Tổn thương ác tính
• Tắc mạch phổi

Danh sách này trải rộng từ nguyên nhân lành tính tới rất nghiêm trọng.

Khi nguyên nhân là nhiễm trùng

• Thường kèm sốt
• Kèm ho nhiều và đờm đục
• Xuất hiện trong đợt bệnh cấp
• Thường hết khi nhiễm trùng được xử lý
• Vẫn cần được đánh giá

Ngay cả khi có vẻ do nhiễm trùng, việc theo dõi sau đó vẫn cần thiết.

Về giãn phế quản

• Đường thở giãn ra bất thường
• Đờm rất nhiều mỗi ngày
• Nhiễm trùng tái đi tái lại
• Có thể ho ra máu từng đợt
• Cần chẩn đoán bằng hình ảnh
• Có cách quản lý riêng

Khạc rất nhiều đờm mỗi ngày kèm ho ra máu từng đợt gợi ý nhóm bệnh này.

Về lao phổi

• Vẫn còn phổ biến ở nhiều nơi
• Ho kéo dài
• Sốt về chiều
• Đổ mồ hôi đêm
• Sụt cân
• Có thể ho ra máu
• Cần xét nghiệm để chẩn đoán

Tập hợp ho kéo dài, sốt chiều, mồ hôi đêm và sụt cân luôn cần được đánh giá về lao.

Ở người hút thuốc lâu năm

• Cần loại trừ tổn thương ác tính
• Ngưỡng chỉ định chẩn đoán hình ảnh thấp hơn
• Không nên trì hoãn
• Đặc biệt khi kèm sụt cân
• Đặc biệt khi ho thay đổi tính chất

Với nhóm này, ho ra máu nên được xem là dấu hiệu cần đánh giá khẩn trương.

Khi nào là cấp cứu

• Lượng máu nhiều
• Kèm khó thở
• Kèm đau ngực dữ dội
• Kèm choáng hoặc vã mồ hôi
• Kèm tụt huyết áp
• Cần tới cơ sở y tế ngay

Ho ra máu lượng nhiều là tình huống đe doạ tính mạng cần xử trí ngay.

Trong lúc chờ đi khám

• Giữ bình tĩnh
• Ngồi nghỉ
• Ghi lại lượng và thời điểm
• Chụp ảnh nếu có thể
• Không tự dùng thuốc cầm máu
• Không tự dùng kháng sinh

Ghi lại lượng máu ước lượng giúp bác sĩ đánh giá mức độ chính xác hơn.

Những thông tin cần cung cấp

• Xuất hiện từ bao giờ
• Lượng máu ước lượng
• Bao nhiêu lần
• Có kèm sốt hay sụt cân không
• Tiền sử hút thuốc
• Tiền sử bệnh phổi
• Thuốc đang dùng nhất là thuốc chống đông

Đang dùng thuốc chống đông là thông tin rất quan trọng trong tình huống này.

Những xét nghiệm thường làm

• Chụp phim ngực
• Chụp cắt lớp khi cần
• Xét nghiệm đờm
• Xét nghiệm máu
• Nội soi phế quản trong một số trường hợp

Phim ngực bình thường không loại trừ hết nguyên nhân nên đôi khi cần thêm bước.

Khi chưa tìm ra nguyên nhân

• Cần được theo dõi
• Không bỏ qua vì đã hết
• Quay lại nếu tái diễn
• Đặc biệt ở người nguy cơ cao
• Có thể cần đánh giá lại sau một thời gian

Hết ho ra máu không có nghĩa là nguyên nhân đã biến mất.

Về lo lắng khi thấy máu

• Phản ứng lo sợ là dễ hiểu
• Không phải mọi nguyên nhân đều nghiêm trọng
• Nhưng cũng không nên tự trấn an rồi bỏ qua
• Đi khám sớm để biết rõ
• Biết được nguyên nhân thường làm bớt lo

Sự không chắc chắn thường gây lo lắng nhiều hơn chính kết quả sau khi đã khám.

Cách nghĩ thực tế

• Lượng ít vẫn cần được khám
• Phân biệt nguồn chảy máu cần bác sĩ
• Người hút thuốc cần đánh giá khẩn trương hơn
• Lượng nhiều kèm khó thở là cấp cứu
• Đang dùng thuốc chống đông phải báo ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung; ho ra máu luôn cần được bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp