Đợt cấp ở trẻ em — nhận biết và xử trí

Đợt cấp ở trẻ nhỏ diễn tiến nhanh hơn người lớn, nên việc nhận biết sớm càng quan trọng.

Vì sao trẻ dễ nặng hơn

• Đường thở nhỏ hơn
• Một chút phù nề đã hạn chế nhiều
• Trẻ mệt nhanh khi phải gắng sức thở
• Không tự mô tả được tình trạng
• Dự trữ ít hơn người lớn

Cùng một mức viêm phù nề gây hậu quả nặng hơn nhiều ở đường thở nhỏ của trẻ.

Nguyên nhân khởi phát ở trẻ

• Nhiễm virus đường hô hấp là phổ biến nhất
• Tiếp xúc dị nguyên
• Khói thuốc
• Gắng sức
• Không khí lạnh
• Bỏ thuốc duy trì

Phần lớn đợt cấp ở trẻ bắt đầu bằng một đợt cảm thông thường.

Dấu hiệu sớm

• Ho tăng nhất là về đêm
• Khò khè
• Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn
• Chơi ít hơn bình thường
• Thở nhanh hơn khi chơi
• Ngủ không yên

Trẻ tự giảm hoạt động và ngồi im là dấu hiệu sớm mà người lớn hay bỏ qua.

Cách quan sát cách trẻ thở

• Đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên
• Nhìn lồng ngực khi hít vào
• Nhìn cánh mũi
• Nghe tiếng thở
• Quan sát khi trẻ không khóc

Đếm nhịp thở khi trẻ đang khóc cho con số không phản ánh đúng tình trạng.

Dấu hiệu nặng cần đi ngay

• Không nói được trọn câu
• Co rút lồng ngực khi hít vào
• Cánh mũi phập phồng
• Môi hoặc đầu chi tím
• Li bì hoặc kích thích bất thường
• Thuốc cắt cơn không đỡ

Co rút phần dưới lồng ngực khi hít vào là dấu hiệu trẻ đang phải gắng sức rất nhiều.

Về tiếng khò khè

• Khò khè nhiều không luôn là nặng nhất
• Khò khè giảm mà trẻ mệt hơn là dấu hiệu xấu
• Ngực im lặng trong cơn nặng rất đáng lo
• Cần nhìn tổng thể chứ không chỉ nghe tiếng
• Đánh giá cách trẻ thở quan trọng hơn

Hết khò khè mà trẻ kiệt sức hơn không phải là dấu hiệu đỡ.

Xử trí tại nhà theo kế hoạch

• Giữ bình tĩnh
• Cho trẻ ngồi thẳng
• Dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch
• Dùng buồng đệm
• Đếm số nhịp thở khi dùng mặt nạ
• Theo dõi đáp ứng

Người lớn hoảng hốt làm trẻ sợ và thở nhanh hơn, nên giữ bình tĩnh là phần của điều trị.

Về buồng đệm trong đợt cấp

• Đặc biệt hữu ích lúc này
• Trẻ đang khó thở khó phối hợp động tác
• Thở bình thường vẫn nhận được thuốc
• Áp mặt nạ thật kín
• Luôn nên có sẵn ở nhà

Đây là lúc buồng đệm phát huy giá trị rõ nhất.

Đánh giá sau khi dùng thuốc

• Trẻ có dễ thở hơn không
• Có nói được dài hơn không
• Co rút lồng ngực có giảm không
• Trẻ có tỉnh táo và chơi lại không
• Nếu không cải thiện thì đi khám ngay

Trẻ chơi lại được là dấu hiệu tốt nhất cho thấy thuốc đang có tác dụng.

Khi nào đưa đi cấp cứu

• Có bất kỳ dấu hiệu nặng nào
• Không cải thiện sau khi dùng thuốc
• Cần dùng thuốc cắt cơn quá thường xuyên
• Trẻ rất mệt hoặc li bì
• Cha mẹ thấy lo

Linh cảm của cha mẹ là thông tin đáng tin và không nên bị gạt đi.

Trong lúc đi tới cơ sở y tế

• Giữ trẻ ở tư thế ngồi
• Không để trẻ nằm bẹp
• Tiếp tục dùng thuốc theo hướng dẫn
• Mang theo thuốc và buồng đệm
• Mang theo kế hoạch hành động
• Không tự lái xe một mình với trẻ

Mang theo dụng cụ của trẻ giúp nhân viên y tế thấy được loại và cách đang dùng.

Phối hợp với nhà trường

• Giáo viên biết dấu hiệu cần chú ý
• Có bản kế hoạch hành động ở trường
• Thuốc để nơi trẻ lấy được
• Biết số liên hệ cha mẹ
• Biết khi nào gọi cấp cứu

Nhiều đợt cấp ở trường trở nặng chỉ vì thuốc bị khoá trong tủ.

Sau đợt cấp

• Đưa trẻ đi khám lại
• Tìm nguyên nhân khởi phát
• Kiểm tra lại kỹ thuật dùng thuốc
• Xem lại phác đồ duy trì
• Cập nhật kế hoạch hành động
• Kiểm tra môi trường trong nhà

Đợt cấp lặp lại nhiều lần là dấu hiệu phác đồ duy trì cần được xem lại.

Phòng đợt cấp cho trẻ

• Dùng thuốc duy trì đều
• Tiêm phòng theo khuyến cáo
• Loại bỏ khói thuốc trong nhà
• Giảm dị nguyên trong phòng ngủ
• Rửa tay để giảm nhiễm virus
• Giữ trẻ ở nhà khi ốm

Loại bỏ khói thuốc trong nhà là biện pháp có tác động rõ nhất với trẻ bị hen.

Cách nghĩ thực tế

• Trẻ xấu đi nhanh hơn người lớn
• Nhìn cách trẻ thở quan trọng hơn nghe tiếng
• Co rút lồng ngực là dấu hiệu nặng
• Buồng đệm rất hữu ích trong đợt cấp
• Linh cảm của cha mẹ đáng được tin

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị cho trẻ do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp