Mặt tinh thần khi sống với bệnh phổi mạn

Bệnh phổi mạn ảnh hưởng tới tinh thần nhiều hơn phần lớn người ngoài hình dung.

Vòng xoáy khó thở và lo sợ

• Khó thở gây cảm giác sợ hãi
• Sợ hãi làm thở nhanh và nông
• Thở không hiệu quả làm khó thở nặng hơn
• Càng khó thở càng sợ
• Vòng xoáy tự củng cố

Cắt được vòng xoáy này đôi khi cải thiện cảm giác khó thở rõ hơn cả thuốc.

Vì sao lo âu phổ biến

• Khó thở là trải nghiệm đáng sợ
• Không biết khi nào đợt cấp xảy ra
• Sợ phải nhập viện
• Lo về tương lai
• Cảm giác mất kiểm soát

Sự khó dự đoán của bệnh là nguồn lo lắng lớn nhất với nhiều người.

Vì sao trầm cảm hay đi kèm

• Mất dần khả năng làm việc mình thích
• Thu hẹp sinh hoạt xã hội
• Phụ thuộc vào người khác
• Bệnh tiến triển không hồi phục
• Mệt mỏi kéo dài

Mất dần những hoạt động có ý nghĩa là yếu tố ảnh hưởng mạnh tới tinh thần.

Ảnh hưởng tới điều trị

• Giảm động lực dùng thuốc đều
• Giảm vận động
• Ăn uống kém
• Ít tham gia phục hồi chức năng
• Kết quả điều trị kém hơn

Đây là lý do mặt tinh thần nên được xem là một phần của điều trị bệnh phổi.

Những dấu hiệu nên chú ý

• Buồn bã kéo dài
• Mất hứng thú với mọi thứ
• Lo lắng thường trực
• Ngại ra khỏi nhà
• Khó ngủ
• Có ý nghĩ tiêu cực về bản thân

Những dấu hiệu này nên được nói ra thay vì xem là chuyện đương nhiên của bệnh.

Cắt vòng xoáy bằng kỹ thuật thở

• Thở chúm môi
• Thở chậm với thì thở ra dài
• Tư thế ngồi cúi về trước
• Thả lỏng vai
• Luyện khi bình thường mới dùng được lúc cần

Kỹ thuật chỉ tập khi đang hoảng thì rất khó áp dụng được.

Vai trò của vận động

• Cải thiện tâm trạng
• Tăng tự tin vào khả năng của mình
• Giảm lo lắng về khó thở
• Phá vỡ vòng xoáy tránh né
• Có bằng chứng rõ về mặt tinh thần

Nhiều người ngạc nhiên vì tập luyện lại làm họ bớt sợ khó thở hơn.

Phục hồi chức năng hô hấp

• Không chỉ là tập thể lực
• Có phần giáo dục về bệnh
• Có phần hỗ trợ tinh thần
• Gặp người cùng hoàn cảnh
• Cải thiện cả thể chất lẫn tinh thần

Gặp người cùng hoàn cảnh là một trong những lợi ích lớn nhất của chương trình này.

Giữ kết nối xã hội

• Không để bản thân bị cô lập
• Giữ liên lạc với bạn bè
• Gặp gỡ nhóm nhỏ dễ hơn nhóm đông
• Chọn nơi thoáng khí
• Giữ các hoạt động có ý nghĩa ở mức điều chỉnh

Thu hẹp dần sinh hoạt xã hội là điều xảy ra từ từ mà người bệnh ít nhận ra.

Điều chỉnh kỳ vọng

• Chấp nhận có ngày tốt ngày xấu
• Đặt mục tiêu vừa sức
• Ghi nhận những gì còn làm được
• Tìm cách làm khác thay vì bỏ hẳn
• Không so với lúc còn khoẻ

Tìm cách làm khác để vẫn tham gia được thường tốt hơn là bỏ hẳn hoạt động đó.

Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn

• Buồn bã kéo dài nhiều tuần
• Lo âu ảnh hưởng tới sinh hoạt
• Không còn muốn điều trị
• Cô lập hoàn toàn
• Có ý nghĩ làm hại bản thân thì cần giúp ngay

Hỗ trợ tinh thần trong bệnh mạn tính là điều bình thường chứ không phải dấu hiệu yếu đuối.

Vai trò của người nhà

• Không xem nhẹ cảm giác khó thở
• Không giục khi người bệnh đang mệt
• Khuyến khích thay vì làm thay
• Cùng tham gia hoạt động
• Chú ý dấu hiệu tinh thần

Câu nói cố lên một chút thường không giúp gì khi người bệnh đang thật sự khó thở.

Người chăm sóc cũng chịu ảnh hưởng

• Lo lắng thường trực
• Mệt mỏi kéo dài
• Hạn chế sinh hoạt riêng
• Cần được thay phiên
• Cũng cần chỗ để nói ra

Sức khoẻ tinh thần của người chăm sóc ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng chăm sóc.

Nói về bệnh với người xung quanh

• Giải thích ngắn gọn cho người thân hiểu
• Nói rõ mình cần gì và không cần gì
• Không ngại nói khi cần nghỉ
• Giúp người khác biết cách hỗ trợ
• Giảm hiểu lầm

Nhiều người ngại nói ra rồi tự thu mình lại, trong khi nói rõ lại giúp giữ được quan hệ.

Cách nghĩ thực tế

• Khó thở và lo sợ tạo thành vòng xoáy
• Mặt tinh thần là một phần của bệnh
• Vận động cải thiện cả tinh thần
• Đừng để bản thân bị cô lập
• Nói ra với bác sĩ khi thấy khó khăn

Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu trầm cảm cần được chuyên môn đánh giá.

Câu hỏi thường gặp