Hen được chẩn đoán như thế nào

Hen là bệnh mà việc chẩn đoán đúng ngay từ đầu quyết định toàn bộ hướng điều trị nhiều năm sau.

Điều gì diễn ra trong đường thở

• Viêm mạn tính ở niêm mạc
• Đường thở nhạy cảm quá mức
• Cơ trơn co thắt khi gặp kích thích
• Niêm mạc phù nề
• Tăng tiết đờm
• Luồng khí bị hạn chế từng đợt

Đặc điểm quan trọng nhất là hạn chế luồng khí thay đổi theo thời gian và hồi phục được.

Những triệu chứng gợi ý

• Khò khè
• Khó thở từng đợt
• Nặng ngực
• Ho nhất là về đêm hoặc gần sáng
• Triệu chứng thay đổi theo thời gian
• Nặng hơn khi gặp yếu tố kích phát

Sự dao động của triệu chứng là đặc điểm phân biệt quan trọng với nhiều bệnh khác.

Những gợi ý trong bệnh sử

• Triệu chứng xuất hiện theo mùa
• Nặng hơn khi tiếp xúc bụi hoặc lông thú
• Nặng hơn khi gắng sức
• Nặng hơn khi gặp không khí lạnh
• Có tiền sử dị ứng hoặc chàm
• Gia đình có người mắc hen hoặc dị ứng

Mối liên hệ lặp lại với một hoàn cảnh cụ thể là manh mối rất có giá trị.

Đo chức năng hô hấp

• Đánh giá luồng khí thở ra
• Xem có hạn chế luồng khí không
• Xem có hồi phục sau thuốc giãn phế quản không
• Cần phối hợp đúng kỹ thuật
• Là bước quan trọng trong chẩn đoán

Sự cải thiện rõ sau khi dùng thuốc giãn phế quản là bằng chứng ủng hộ chẩn đoán hen.

Khi kết quả đo bình thường

• Không loại trừ được hen
• Chức năng có thể bình thường giữa các đợt
• Có thể cần đo lại vào lúc có triệu chứng
• Có thể cần các test chuyên sâu hơn
• Bác sĩ sẽ quyết định bước tiếp theo

Đo đúng vào lúc đang có triệu chứng thường cho thông tin rõ hơn nhiều.

Theo dõi lưu lượng đỉnh

• Dụng cụ nhỏ đo tại nhà
• Đo vào các thời điểm cố định
• Ghi lại để thấy dao động
• Dao động lớn gợi ý hen
• Cũng dùng để theo dõi về sau

Ghi chép trong vài tuần cho thấy mô hình dao động mà một lần đo không thể hiện được.

Những bệnh dễ nhầm

• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• Suy tim
• Trào ngược dạ dày thực quản
• Rối loạn chức năng dây thanh
• Dị vật đường thở ở trẻ
• Giãn phế quản

Người hút thuốc lâu năm có triệu chứng hô hấp cần được phân biệt kỹ với bệnh tắc nghẽn.

Chẩn đoán ở trẻ nhỏ

• Khó đo chức năng hô hấp
• Nhiều nguyên nhân khác gây khò khè
• Dựa vào diễn tiến theo thời gian
• Đáp ứng với điều trị thử là một gợi ý
• Cần được bác sĩ nhi theo dõi

Nhiều trẻ khò khè khi nhiễm virus nhưng không phải tất cả đều là hen.

Vai trò của dị ứng

• Nhiều người hen có cơ địa dị ứng
• Có thể kèm viêm mũi dị ứng
• Có thể kèm chàm
• Xét nghiệm dị nguyên trong một số trường hợp
• Không phải ai hen cũng do dị ứng

Kiểm soát tốt viêm mũi dị ứng thường giúp kiểm soát hen tốt hơn.

Chẩn đoán muộn hay gặp ở người lớn

• Triệu chứng bị quy cho tuổi tác
• Bị nhầm với viêm phế quản tái diễn
• Người bệnh tự giảm hoạt động
• Chỉ đi khám khi đã nặng
• Hen có thể khởi phát ở tuổi trưởng thành

Hen không phải chỉ là bệnh của trẻ em, nó có thể khởi phát ở bất kỳ tuổi nào.

Chuẩn bị khi đi khám

• Ghi triệu chứng xuất hiện khi nào
• Ghi hoàn cảnh làm nặng thêm
• Ghi số lần thức giấc vì triệu chứng
• Ghi tiền sử dị ứng cá nhân và gia đình
• Ghi nghề nghiệp và môi trường làm việc
• Mang danh sách thuốc đang dùng

Thông tin về nghề nghiệp rất quan trọng vì có những trường hợp hen liên quan tới nơi làm việc.

Sau khi được chẩn đoán

• Hiểu rõ về bệnh
• Phân biệt thuốc kiểm soát và thuốc cắt cơn
• Học kỹ thuật dùng ống hít
• Nhận kế hoạch hành động
• Biết yếu tố kích phát của mình
• Biết khi nào cần đi khám lại

Hiểu đúng ngay từ đầu tránh được nhiều năm điều trị sai cách.

Khi chẩn đoán còn chưa chắc chắn

• Có thể cần theo dõi thêm
• Có thể cần điều trị thử và đánh giá lại
• Không nên nhận chẩn đoán qua loa
• Cũng không nên bỏ điều trị vì chưa chắc
• Trao đổi rõ với bác sĩ về kế hoạch

Chẩn đoán hen không chắc chắn nên được xem lại thay vì mặc định dùng thuốc suốt đời.

Cách nghĩ thực tế

• Triệu chứng dao động là đặc điểm quan trọng
• Đo chức năng hô hấp là bước cần thiết
• Kết quả bình thường không loại trừ hen
• Nhiều bệnh khác cũng gây khò khè
• Hen có thể khởi phát ở tuổi trưởng thành

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp