Ba nguyên nhân hàng đầu của ho mạn tính

Khi ho kéo dài mà phim phổi bình thường, việc tìm nguyên nhân thường quy về ba nhóm.

Ba nhóm chính

• Chảy dịch mũi sau
• Hen hoặc đường thở tăng nhạy cảm
• Trào ngược dạ dày thực quản
• Có thể có hai hoặc ba cùng lúc
• Chiếm phần lớn các ca ho mạn tính

Điều trị một nguyên nhân mà chỉ đỡ một phần thường có nghĩa là còn nguyên nhân khác.

Chảy dịch mũi sau

• Dịch từ mũi xoang chảy xuống họng
• Kích thích vùng họng gây ho
• Cảm giác vướng ở cổ
• Hay phải đằng hắng
• Ho nhiều hơn khi nằm
• Có thể kèm nghẹt mũi

Thói quen đằng hắng liên tục là manh mối rất gợi ý cho nhóm nguyên nhân này.

Nguyên nhân của chảy dịch mũi sau

• Viêm mũi dị ứng
• Viêm mũi xoang
• Viêm mũi không do dị ứng
• Polyp mũi
• Cần điều trị nguyên nhân gốc

Xử lý tốt vấn đề mũi xoang thường làm ho giảm rõ sau vài tuần.

Hen thể ho

• Ho là biểu hiện chính hoặc duy nhất
• Có thể không khò khè rõ
• Ho nhiều về đêm và gần sáng
• Nặng hơn khi gặp yếu tố kích phát
• Nặng hơn khi gắng sức
• Cần đo chức năng hô hấp để đánh giá

Không khò khè không loại trừ được hen, và đây là dạng rất dễ bị bỏ sót.

Đường thở tăng nhạy cảm

• Đường thở phản ứng quá mức với kích thích
• Hay gặp sau nhiễm virus
• Ho khi gặp không khí lạnh hoặc mùi mạnh
• Có thể tự cải thiện theo thời gian
• Đôi khi cần điều trị một thời gian

Ho khi đi từ phòng ấm ra ngoài trời lạnh là biểu hiện quen thuộc của tình trạng này.

Trào ngược gây ho

• Dịch dạ dày kích thích đường thở
• Có thể không có ợ nóng rõ
• Ho nhiều hơn khi nằm
• Liên quan tới bữa ăn muộn
• Có thể kèm khàn tiếng
• Cần điều trị đủ thời gian mới thấy kết quả

Nhiều người bị trào ngược gây ho mà hoàn toàn không có triệu chứng tiêu hoá điển hình.

Vì sao khó phân biệt

• Triệu chứng chồng lấn nhau
• Nhiều nguyên nhân cùng lúc
• Xét nghiệm không phải lúc nào cũng khẳng định
• Đáp ứng điều trị cần thời gian
• Cần kiên nhẫn trong quá trình tìm

Cả ba nguyên nhân đều gây ho nhiều hơn khi nằm, nên riêng dấu hiệu đó không đủ phân biệt.

Cách tiếp cận bằng điều trị thử

• Điều trị theo hướng nghi ngờ nhất
• Đánh giá đáp ứng sau vài tuần
• Nếu không đỡ thì chuyển hướng khác
• Nếu đỡ một phần thì có thể còn nguyên nhân khác
• Cần đủ thời gian mới đánh giá được

Bỏ dở sau vài ngày khiến không biết được hướng điều trị đó có đúng hay không.

Những gì bác sĩ thường hỏi

• Ho khan hay có đờm
• Ho nhiều nhất lúc nào
• Có đằng hắng nhiều không
• Có nghẹt mũi không
• Có ợ nóng không
• Có liên quan tới bữa ăn không
• Thuốc đang dùng

Những câu hỏi này giúp xếp thứ tự ưu tiên giữa ba nhóm nguyên nhân.

Về nguyên nhân do thuốc

• Một nhóm thuốc huyết áp có thể gây ho khan
• Có thể xuất hiện sau nhiều tháng dùng
• Ho thường hết sau khi đổi thuốc
• Không tự ngừng thuốc
• Báo bác sĩ để cân nhắc

Đây là nguyên nhân rất dễ bỏ sót vì ho có thể bắt đầu rất lâu sau khi dùng thuốc.

Khi cần loại trừ nguyên nhân khác

• Chụp phim ngực
• Đo chức năng hô hấp
• Xem lại tiền sử hút thuốc
• Xem lại phơi nhiễm nghề nghiệp
• Tìm dấu hiệu cảnh báo

Với người hút thuốc hoặc có dấu hiệu cảnh báo thì hướng tiếp cận phải khác.

Khi đã điều trị cả ba mà vẫn ho

• Xem lại chẩn đoán
• Cân nhắc các nguyên nhân ít gặp hơn
• Cần chuyên khoa đánh giá sâu hơn
• Có thể là ho mạn tính khó trị
• Có hướng tiếp cận riêng cho nhóm này

Một tỉ lệ nhỏ người ho mạn tính không tìm được nguyên nhân rõ và cần hướng khác.

Về sự kiên nhẫn

• Tìm nguyên nhân thường mất nhiều tuần
• Có thể phải thử nhiều hướng
• Không đổi thuốc liên tục quá nhanh
• Ghi lại đáp ứng với từng hướng
• Tái khám đúng hẹn để đánh giá

Ghi lại đáp ứng với từng đợt điều trị giúp không phải thử lại hướng đã không hiệu quả.

Cách nghĩ thực tế

• Ba nhóm nguyên nhân chiếm phần lớn
• Nhiều người có hai nguyên nhân cùng lúc
• Không khò khè không loại trừ hen
• Trào ngược có thể không có ợ nóng
• Điều trị thử cần đủ thời gian

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp